Hilversum in vroeger tijden (deel 4)

door Edward Bary


Perronkap Hilversum

Als gevolg van de tunnelbouw moest een deel van de perronkap op het tweede perron in Hilversum verwijderd worden; ongeveer 15 meter van de kapconstructie aan de noordzijde moest (tijdelijk) wijken om ruimte voor de werkzaamheden te maken. Alle aanleiding om eens dieper in de geschiedenis te duiken van deze monumentale kap.

De perronkap op het tweede perron in Hilversum heeft een rijke historie. Wij ontvingen een fraaie foto van Kees van de Meene; die deze foto op 9 oktober 1959 maakte. Een zeer fraai (vrijwel authentiek) beeld van de kap. Dat gaf aanleiding dieper in de geschiedenis te duiken.

Hilversum, 9 oktober 1959. Zicht op het station en de perronkap. Deze zijn door middel van een bagagebrug met elkaar verbonden. Foto J.G.C. van de Meene.

Bouwjaar. De Hilversumse kap is gebouwd in 1893 volgens bestek 525 HS. Eenzelfde type kap is er ook nog te Alkmaar en Apeldoorn, de kappen te Baarn en Amersfoort 1e perron (van het oude Amersfoort Staat) zijn er niet meer. De kap werd gebouwd in opdracht van de spoorwegmaatschappij HIJSM (exploitant van o.m. de Gooilijn), de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij, de voorganger van de huidige Nederlandse Spoorwegen. De HIJSM en de SS (Staats Spoorwegen) fuseerden in 1937 tot de N.V. Nederlandsche Spoorwegen. In de recente jaren negentig werd dit bedrijf opgedeeld in diverse bedrijven waaronder NS Reizigers. De infrastructuur (aanleg, onderhoud en beheer) ging over naar ProRail, het onderhoud van het materieel naar NedTrain Services. NS Stations was de beheerder van stationsgebouwen; NS Vastgoed de eigenaar. Vanaf 2007 is door de versmelting van NS Stations, NS Vastgoed, NS Commercie Stationsontwikkeling en Servex de nieuwe naam NS Poort ontstaan.

Het bestek van de kap heeft de volgende beschrijving: "leggen en verleggen sporen en wissels, maken perron met overkapping met bijkomende werken op het station Hilversum ten behoeve van de lijn Hilversum-Utrecht." Het originele bestek en/of tekening moet aanwezig zijn in Het Utrechts Archief waar de complete archieven van NS zijn ondergebracht of bij (decentrale) archieven van ProRail.

Constructie. Bestaat uit gietijzeren staanders en spanten. Dakbedekking uit houten planken, afgedekt met bitumen (de oorspronkelijke dakbedekking bestond uit golfplaten).

Bouwer. De overkapping is gebouwd door de fa. D.A. Schretlen en Co. uit Leiden. Deze firma was gespecialiseerd in gietijzerwerk en bouwde meer gietijzeren constructies, o.a. molens en vuurtorens.

Specificaties. In het bestek staat m.b.t. de kap o.a. het volgende: "Overkapping op het middenperron met gegolfd verzinkt plaatijzeren bedekking gedragen door 82 gegoten ijzeren kolommen, rustende op gemetselde penanten. De ijzerdikte der kolommen bedraagt 18 mM. De spanten zijn samengesteld uit gebogen hoekijzers door verticale verstijvingen en getrokken diagonalen versterkt. De afvoer van het water geschiedt door geprofileerde getrokken ijzeren goten en door getrokken ijzeren afvoerbuizen wijd 2 Engelsche duim langs de kolommen naar de zinkputten”.

Hoofdafmetingen:

  • totale lengte van de overkapping: 200.40 meter
  • grootste breedte: 10.15 meter
  • hoogte bovenkant spant in den top: 5.65 meter + peil
  • afstand der kolommen in het kapspant gemeten: 5 meter
  • afstand der kolommen in de as der overkapping gemeten: 5 meter

Hoeveelheden gebruikte materialen:

  • 30.000 kg gegoten ijzer
  • 58.000 kg getrokken ijzer
  • 2.300 kg gesmeed ijzer
  • 27.500 kg gegolfd verzinkt plaatijzer
  • 300 kg lood
  • 70 m2 zink no. 16 voor goten
  • 2.500 m² vierkant bezaagd grenenhout
  • 1200 m² verfwerk
  • 250 mtr getrokken ijzeren buis wijd 2 Engelsche duim.

Er zijn vier staanders weggehaald ten behoeve van de tunnelbouw, dus 185 meter is de huidige lengte.

Bagagebrug. Het eerste en tweede perron werden oorspronkelijk met elkaar verbonden via een zogenaamde bagagebrug met liften ongeveer halverwege. Deze brug dateert van 1931. In datzelfde jaar werd ook een voetgangerstunnel met overdekte trappen van 1e naar 2e perron gemaakt, bestek 1372 HS. De bagagebrug is gemaakt volgens bestek 1380 HS, daarbij zijn ook de overkappingen van het eerste en tweede perron verlengd.

Meer over deze monumentale perronkop leest u in Ombouw Hilversum deel 25.

Hilversum, 22 februari 1969. Langs het eerste perron staat treinstel 271. Het station heeft nog een stationskantoor,
een bagagedepot en een afdeling gevonden voorwerpen. Foto's Nico Spilt.


Vroegere tunnelplannen

De nu in aanbouw zijnde tunnel onder het emplacement en stationsgebouw van Hilversum is de definitieve oplossing van een al lang bestaand verkeersprobleem. Een ongelijkvloerse verbinding tussen de beide stadsdelen ter hoogte van het station is een al lang bestaande wens.

In het begin van de 20e eeuw waren er in Hilversum al tunnelplannen waarvan de Beatrixtunnel uiteindelijk gerealiseerd is, zie deel 1 van dit thema. Al in 1906 heeft de gemeente Hilversum laten onderzoeken wat een tunnel onder de Laarderweg zou gaan kosten. Dit tunnelplan is minder bekend. Rienk Nauta verdiepte zich in het Gedenkboek Hilversum en kwam onderstaande passage tegen van november 1923 en werd geschreven door Ir. J.C. Loman.

“Het verkeer tusschen de beide gemeente-gedeelten aan weerszijden van den spoorweg vereischte ten slotte een verbetering en de vroede vaderen besloten in 1906 tot het bouwen van een voetgangerstunnel onder den overweg in den Laarderweg. Men liet een project opmaken door den ingenieur De Koning waarvan de raming van kosten f 60.000,- bedroeg. En van dat oogenblik zijn er twisten ontstaan zoo hevig, als zelden in Hilversum hebben plaats gevonden. Jaren lang stond de "Gooi en Eemlander" vol met allerlei geschrijf over dit vraagstuk. Het college van B en W met burgemeester Gülcher vooraan, scheen na overleg met den Raad van Toezicht op de Spoorwegdiensten het tunnel plan te willen opgeven en diende in 1908 een voorstel in om, onder intrekking van het tunnelplan, ten spoedigste een voetbrug over den spoorweg te bouwen, terwijl in principe zou worden besloten tot het laten bouwen van een verhoogden overgang over den spoorweg voor rijen voetverkeer, met lange opritten aan weerszijden, waarvan de kosten geraamd werden op f 300,000,-. Het hoofdbezwaar tegen het tunnelplan was, dat de Spoorweg Maatschappij er op stond, dat in een vergunning tot aanleg van den tunnel de bepaling zou worden opgenomen, dat indien door wijziging van spoorwegwerken ook wijziging van den tunnel noodzakelijk bleek, de kosten hieruit voortvloeiende ten laste zouden komen der gemeente”.

De gemeente zag dat niet zitten en in 1910 verdween het tunnelplan en werd de voetgangersbrug gebouwd. De hr. Loman beschrijft het spoor in Hilversum tussen 1874 en 1924.

“Het plan tot aanleg van een groote viaduct met lange opritten bleef bestaan, totdat in 1917 door de spoorweg directie een project werd ingediend tot belangrijke uitbreiding van het emplacement. Dit maakte opeens het verkeersvraagstuk over den overweg weer actueel. De overweg Liebergerweg zou door deze spoor-uitbreiding nog ongunstiger worden dan die reeds was, zoodat een tot standkoming van het project, dat voor goed tusschen de beide stadsdeelen van Hilversum een breed laaggelegen spoorweg-emplacement beoogde, voor het gemeentebestuur onaannemelijk werd. Waar zonder medewerking van het gemeentebestuur wegens aankoop en onteigening van grond, benoodigd voor de uitbreiding, het plan niet uitvoerbaar zou zijn, moest overeenstemming bereikt worden. Het Rijkstoezicht, van de inzichten van het gemeentebestuur op de hoogte gebracht, ondersteunde bij den Minister de gerezen bezwaren, zoodat deze de spoorweg-directie uitnoodigde het ingediende plan om te werken tot een opgehoogd spoorweg-emplacement met onderdoorgangen voor rij- en voetverkeer, waarmede dan alle moeilijkheden voor het verkeer over de overwegen zouden worden ondervangen. De spoorwegdirectie voldeed aan dit verzoek, daarbij rekenende op een belangrijke bijdrage van de gemeente in de verhoogde kosten van dit project. Door de geweldige prijsopdrijving en de groote malaise in de laatste jaren zal de uitvoering van dit kostbare spoorwegwerk nog wel eenigen tijd blijven rusten, in elk geval is in beginsel het moeilijke vraagstuk op bevredigende wijze voor alle partijen opgelost”.

Dat er ook later tussen de Spoorwegen en de Gemeente Hilversum gesteggel was over geld blijkt uit de plannen voor de Beatrixtunnel en het opheffen van de overweg in de Liebergerweg. De Hilversummers hebben met het verkeer door de jaren heen een haat/liefde-verhouding gehad. Enerzijds heeft het verkeer van Hilversum de grootste gemeente van het Gooi gemaakt. Het ligt immers op een knooppunt van wegen en spoorlijnen. Maar anderzijds bracht het veel drukte, waarop de oude structuur van dorpswegen niet was berekend. De gevolgen zijn bekend; veel opstoppingen en andere overlast, met als belangrijkste knelpunt de gelijkvloerse kruisingen met de spoorbaan. Langdurig gesloten overwegbomen…

Het moest eerst 2005 worden voor er een aanvaardbare oplossing zou komen: de overweg in de Larenseweg (voorheen Laarderweg)/Stationsstraat opheffen en een fiets- en voetgangerstunnel onder het station bouwen. Dat wordt nu gerealiseerd. Een eeuw lang heeft Hilversum geleden onder dit verkeersknelpunt.


Geraadpleegde bronnen en personen

  • Gedenkboek Hilversum
  • Andere websites over stationsgebouwen waaronder Hilversum: www.stationsweb.nl (van Wichor Bramer); www.hetutrechtsarchief.nl
  • in (foto)boeken: Stationnementen (Victor M. Lansink), Europese Bibliotheek, Zaltbommel (2001), ISBN 9028835180. Kijk op Stations (Peter Saal & Flip Spangenberg), Uitgeversmaatschappij Elsevier, ISBN 9010045331. Spoorwegstations in Nederland (L. van Paddenburgh & J.G.C. van de Meene), Kluwer Technische Boeken B.V., deel 11 in de boekenreeks van de NVBS, 1981, ISBN 9020113798
  • in archieven: Streekarchief Gooi- en Vechtstreek te Hilversum. Goois Museum te Hilversum, met dank aan Marloes van der Beek en George Seppen, collectiebeheerders;
  • Met dank aan de heren Kees van de Meene, Victor Lansink en Rienk Nauta voor hun tekstbijdragen en specificaties.



vorige       start       omhoog