NS-jubileum 1939

Ik ben er zelf niet bijgeweest, maar ik heb wel interessant materiaal over dit 100-jarig jubileum. Vanwege de oorlogsdreiging werd het jubileum in 1939 sober gevierd. Rechts een speldje dat het NS-personeel in 1939 kreeg uitgereikt ter gelegenheid van het jubileum. Het was gecombineerd met een rood-wit-blauw lintje, maar dat bezit ik niet.

Tevens aandacht voor enkele andere jubilea, waaronder die van de SS en de NCS in 1913



Een in 1934 door het Nederlandsch Spoorweg Museum uitgegeven strooibiljet. Het museum was toen nog gevestigd in het hoofdgebouw Moreelselaan 4 te Utrecht.

Op de voorgrond een dieseltreinstel DE3. De stoomloc is de Arend, een van de breedspoorlocomotieven die in 1839 dienst gingen doen tussen Amsterdam en Haarlem. Van deze locomotief is in de werkplaatsen van NS een replica gebouwd, die met drie rijtuigen (eveneens replica's) dienst deden in het jubileumjaar 1939. Ook in 1989 is de loc weer onder stoom gebracht. Vanwege het breedspoor kan de trein niet op normale baanvakken rijden.


 

Postzegels met Arend en Mat'36. Uitgegeven in 1939 ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de spoorwegen.


 

Spoorwegmuseum, juni 1973. De Arend, de in 1938 gebouwde replica van een van de eerste Nederlandse locomotieven. Op de tweede foto een model van de Arend met drie rijtuigen, in 1989 uitgegeven ter gelegenheid van het 150-jarig jubileum van de spoorwegen. Op de voorgrond de eerste Duitse locomotief, gedacht als kerstboomhanger.


Augustus 1970. Een Agfa-reclame in een eersteklas coupé, met als thema "125 Jahre Deutsche Eisenbahnen, 1835-1960".


 

Amsterdam, Frederiksplein, 1939. Foto's gemaakt tijdens het 100-jarig jubileum van de spoorwegen. De in 1938 in Zwolle gebouwde replica van De Arend rijdt rondjes op het feestterrein, waarop onder andere een 3900 is tentoongesteld. Foto van Walsem, Utrecht. Rechts een lepeltje uit 1939, gemaakt door Kon. Begeer Voorschoten. Collectie Nico Spilt.


Feestnummer van het "Rechte Spoor" van 20 september 1939, uitgegeven door de R.K. Bond van Spoor- en tramwegpersoneel St. Raphaël. Op het omslag een foto van loc 6303, een in 1931 gebouwde goederentreinlocomotief, die vooral werd gebruikt voor het vervoer van zware kolentreinen. In het Spoorwegmuseum is loc 6317 bewaard gebleven.


In dit blad wordt onder andere aandacht besteed aan het beeld dat in 1939 aan de directie van de NS is aangeboden. Zie Monumenten.



Haarlem, mei 2006. Tegelplateau ter herinnering aan het NS-jubileum in 1939. Foto Rienk Mebius.



Maastricht, 19 oktober 2006. Tegelplateau in de stationshal, ter gelegenheid van het 100-jarige jubileum van de Nederlandsche Spoorwegen aangeboden door de kristal-, glas- en aardewerkfabrieken "de Sphinx" uit Maastricht.
Links loc de Arend, rechts een dieselelektrisch treinstel. De vrouw boven het gevleugelde wiel heeft nu eens een keer geen blote borsten.


Ik zag dit jubileumblik uit 1939 een keer bij een stand met tweedehandsboeken. Ik vond het toen te duur. Een half jaar later zag ik hetzelfde blik weer, in een andere plaats maar bij dezelfde boekenstand. Toen wist ik: dit blik wil bij mij horen. Het was nog steeds duur, maar ik heb het wel gekocht. Op het deksel het nieuwe centraal station van Utrecht, inmiddels al weer lang geleden gesloopt. Op Marktplaats heb ik zo'n blik ooit aangeboden gezien als koektrommel, maar er hebben toch echt 50 sigaren ingezeten, waarschijnlijk met mooie sigarenbandjes. Er staat geen merknaam op, alleen een accijnsnummer: 2742. Dat was het nummer van de Tornado Sigarenfabrieken (Van der Torre uit Groningen).


Amsterdam, 21 april 2008. 1939 was ook het jaar waarin de grote spoorwegwerken in Amsterdam gereed kwamen. Deze plaat hangt in een tunnel bij het Muiderpoortstation, om precies te zijn hier in de 1e Van Swindenstraat. De buurtbewoners waren erg blij dat ze niet meer voor de spoorbomen hoefden te wachten. In de jaren dertig is de spoorlijn verhoogd en zijn de stations Amsterdam Amstel en Muiderpoort gebouwd.


Honderd jaar Nederlandse Spoorwegen 1839-1939

Het kon nog net voordat de oorlog uitbrak: het honderdjarig jubileum vieren van de Nederlandse Spoorwegen in september 1939. Maar een groot feest werd het niet. Door crisis en oorlogsdreiging zat de feeststemming er niet echt in. Toch leverde het jubileum een uniek historisch document op: de film die Max de Haas maakte over honderd jaar spoorwegen in Nederland. Het is de laatste grote documentairefilm die vóór de oorlog in Nederland gemaakt werd. Max de Haas {regisseur} Cor Lemaire {componist} E. van Moerkerken, {camera} J. van Schoor {camera}.


Geschiedenis der Nederlandsche Spoorwegen 1832-1938. Door Mr. Dr. J.H. Jonckers Nieboer, Oud-Hoofdinspecteur bij de Nederlandsche Spoorwegen. Uitg. Nijgh & Van Ditmar N.V., Rotterdam. Tweede, geheel herziene druk (de eerste druk verscheen in 1907). Uit het voorbericht: "De tweede druk van dit werk verschijnt aan den vóóravond der herdenking van het honderdjarig bestaan van den eersten spoorweg in Nederland - de lijn Amsterdam-Haarlem, die op 20 september 1839 voor het verkeer geopend werd - en is, in verband daarmede, als een jubileum-uitgave te beschouwen."


De Nederlandsche Spoorwegen in caricatuur. Samengesteld door Mr. Dr. J.H. Jonckers Nieboer. Met een voorwoord van Dr. Ir. J. Goudriaan. Uitg. A.W. Bruna & Zoon's, Utrecht 1939. Verzameling spotprenten uit de periode 1839-1939, uitgegeven ter gelegenheid van het 100-jarig jubileum van de NS. De spotprenten (tegenwoordig noem je dat cartoons) zijn voorzien van een toelichting. Dat is plezierig, anders zouden de meeste volstrekt onbegrijpelijk zijn voor de tegenwoordige beschouwer. De beroemde prent van Albert Hahn uit 1903 ontbreekt uiteraard niet.

 

100 jaar NS 1839-1939. "Propaganda-gedenkuitgave ter gelegenheid van het Honderd-jarig bestaan der Nederlandsche Spoorwegen".

De spoorwegen in Nederland. In 1948 verscheen een nieuwe versie van dit boek, eveneens uitgegeven door het Algemeen Publiciteitskantoor, Amsterdam, met medewerking van de N.V. Nederlandsche Spoorwegen.

 

100 jaar spoorwegen in Nederland. Overzicht van het ontstaan en de ontwikkeling der spoorwegen in Nederland. Uitgegeven ter gelegenheid van het eeuwfeest der Nederlandsche Spoorwegen. Utrecht, september 1939. Uitgereikt aan het personeel. Het hoger personeel kreeg een versie met een rood omslag waarop in 24 karaat goud het logo was gedrukt.


De trein 1839-1939. Gids voor de spoorwegtentoonstelling op het Frederiksplein in Amsterdam, gehouden van 8 september t/m 1 oktober 1939 ter gelegenheid van het honderdjarig jublieum.

Plattegrond van het tentoonstellingsterrein. Bovenin station "De Eenhonderd Roe", het eerste Amsterdamse station uit 1839. Om het terrein reed een replica van De Arend. Ander materieel waren een Sik, een stoomloc serie 3900 met rijtuigen, een gestroomlijnde dieselmotorwagen en een elektrisch driewagenstel. [hou muis boven de plattegrond voor een vergroting]


Van lichten en schiften. Gedenkboek van de Nederlandsche Vereeniging van Spoor- en Tramwegpersoneel 1886-1936. Uitgegeven ter gelegenheid van de herdenking van het vijftig-jarig bestaan. Door H.J. van Braambeek.


Spoorwegjubilea in 1913



Nederlandsche Centraal Spoorweg Maatschappij, dienstorder 621. Gedenkboek uitgegeven ter gelegenheid van het 50-jarig jubileum van de NCSM in 1913. Met de toespraken die bij die gelegenheid zijn gehouden en met foto's van de versierde stations en andere gebouwen tussen Utrecht, Amersfoort en Wezep, het traject dat in 1863 door de NCS in gebruik werd genomen. In 1864 volgde het gedeelte Hattem-Zwolle en in 1865 Zwolle-Kampen, maar die telden voor het jubileum niet mee.

Ter gelegenheid van het jubileum werd door het personeel een huldeblijk aangeboden aan de maatschappij. Enkele foto's uit dit zeldzame boek zijn te zien in Van "De Bilt-Station" naar "Bilthoven".

Enkele jaren na het jubileum werd de exploitatie van de NCS-lijnen overgenomen door de SS. De aandeelhouders van de NCS hebben nooit veel plezier gehad van hun investering.


Huldeblijk NCSM 1913

Huldeblijk van het personeel van de NCSM, in 1913 aangeboden aan de directie.

Volgens het Jaarverslag van de NCS over 1913 is de maatschappij "door haar personeel gehuldigd door de aanbieding van een geschenk in de vorm van een artistiek uitgevoerde gedenkplaat, welke een plaats vond in de gang van het hoofdkantoor der Maatschappij." Dat hoofdkantoor bevond zich destijds in het dubbele pand Catharijnesingel 69/70. In 1919 verhuisde het kantoor van de NCS naar een van de Administratiegebouwen aan het Moreelsepark; het oude pand werd in dat zelfde jaar vernummerd in Catharijnesingel 51/52 en werd begin jaren 70 afgebroken ten behoeve van Hoog Catharijne. Dit object bevindt zich nu in de collectie van het Spoorwegmuseum.

De bronzen figuur is de Nike van Päonios, als symbool van de snelheid, staande op een vliegend wiel. Verder zien we twee elkaar passerende treinen bij Blauwkapel, en de wapens van Utrecht, Amersfoort, Zwolle en Kampen. Vervaardigd door de Stichtsche Fabriek van Zilverwerken (Begeer) uit Utrecht, geadviseerd door prof. Vogelsang uit Utrecht. Het is ongeveer twee meter hoog.

Aan het huldeblijk hebben 1184 personeelsleden en 77 gepensioneerden meebetaald (lang niet iedereen van het personeel had er behoefte aan om mee te doen). Omgekeerd zegde de directie toe dat alle personeelsleden een gratificatie zouden krijgen. Dat zou enkele maanden later gebeuren, tegelijk met het jubileum dat zustermaatschappij SS dan zou vieren.

Het ding hangt tegenwoordig in het kantoor van het Spoorwegmuseum aan de Maliesingel. Bovenin in beeld is een deel van een lamp te zien die er niet mee te maken heeft. Foto Victor Lansink.



Maatschappij tot exploitatie van Staatsspoorwegen. 1863-1913. Terugblik op vijftig jaren spoorweggebeuren in Nederland. Gedenkboek van de SS. Heruitgave van uitgeverij Noorderboek, Groningen 1986. ISBN 9069500159. Weinig tekst, veel fraaie foto's.


Zie ook:




vorige       start       omhoog