Ombouw Hilversum (deel 24)

door Edward Bary


Post T gesloopt

Een markant object uit het Hilversumse straatbeeld is verdwenen: het zandgele gebouwtje aan de voormalige spoorwegovergang in de Larenseweg/Stationsstraat is - na 50 jaar (1958) - gesloopt als gevolg van de nieuwe sporenlay-out die is ontstaan door de tunnelbouw voor voetgangers en fietsers onder het station en de aanleg van het derde perron en het vervallen van de spoorwegovergang.

Geschiedenis

Dit sein- en relaishuis heeft dienst­gedaan van 2 maart 1959 tot 16 december 1996. Sindsdien vindt de bediening van de wissels en seinen op het emplacement, inclusief de bediening van de overweg, plaats vanuit Amersfoort. (Dit laatste tot begin november 2007 toen de overweg werd opgeheven, zie deel 18.) Het gebouw bevatte een bedieningsruimte voor de treindienstleider (post T) en een technische ruimte voor de relaisapparatuur. Met de invoering van een nieuw beveiligingssysteem, VPI (Vital Processor Interlocking) in december 2007, kwam deze relaisapparatuur buiten gebruik en kwam aan de functionaliteit van dit gebouw een einde.

Het gebouwtje was qua architectuur standaard voor NS in die jaren. Ze stonden ook op andere, vrij eenvoudige stations (o.a. Delft, Uitgeest, Acht, Vlissingen, Goes). De NS-typeaanduiding voor dit seinhuis is Sein-Relaishuis SR 2-7.

De kenmerken van de post zijn dat het een nagenoeg vierkante post met plat dak is en een iets uitkragende raampartij. In de raampartij zijn twee varianten, namelijk vertikaal geplaatste ramen (Goes en Vlissingen) en schuin geplaatste (overige posten). Verder zijn van dit type nog exemplaren gebouwd te Oud Zwijndrecht en Naarden-Bussum, maar deze hebben een andere typeaanduiding. Die te Oud Zwijndrecht, die ook verticale ramen heeft, wordt aangeduid met SR 2-4 en die te Naarden-Bussum met SR 2-8 (is langer type dan SR 2-7).

De tekeningen en de bouwaanvraag van het seinrelaishuis type SR 2-7 te Hilversum staan op naam van architect ir. K. van der Gaast (Het Utrechts Archief, archieftoegangsnummer: 960, inventarismap nr. 171). De feitelijke architect was S.H. Krudde die als rechterhand van Van der Gaast veel van dergelijk ontwerp- en tekenwerk deed en ook de bouwleiding had over veel sein- en relaishuizen tussen Diemen en Baarn in die jaren. De sein- en relaishuizen in Hilversum en Naarden-Bussum werden gebouwd door NV Aannemersbedrijf Schipper & Meijerink uit Hengelo (O). Bron: Het Utrechts Archief 960, inv. 176, 169. De bouwvergunning (goedgekeurd door de gemeente Hilversum dd. 11 maart 1958) van het seinrelaishuis te Hilversum voorzag in een bouwsom van ƒ 40.000. Ter vergelijking: het seinrelaishuis te Naarden-Bussum is voor ƒ 48.750 (bestek 1233) in november 1958 aan Schipper en Meijerink gegund (zie deel 6 Hilversum in vroeger tijden).

In de periode van 2 mei 1986 tot oktober 1992 is de post T-NX in Hilversum proefgebied geweest voor de in ontwikkeling zijnde elektronisch beveiliging van Siemens. Hierbij werden de veiligheidscircuits vervangen door elektronica. Siemens had een dergelijk systeem in het programma wat na enige aanpassingen geschikt was voor de NS. Bij de NS werd dit EBS genoemd: 'Elektronische Beveiliging Simis'. Lees meer over deze proef.

De sloop

Rond half twee op zaterdagmiddag 29 maart werd gestart met de sloop. Beelen Sloopwerken BV (uit Harderwijk) zette rond die tijd de betonschaar in de noordelijke gevel. De machine met grijper stond opgesteld onder het nieuwe seinportaal tussen de sporen 902 en 903 aan de noordzijde van het gebouwtje. Als eerste sneuvelde het stalen trapbordes. Daarna werden in hapklare brokken de muren omver getrokken (naar binnen toe). Om plm. 15.00 uur sneuvelde het dak met de markante raampartij.

Rond 16.00 uur was post T vrijwel gedecimeerd tot enkele meters boven de grond en restte een berg puin. In de verdere avond- en nachturen werd het puin ˇver de sporen 902 en 901 afgevoerd en tijdelijk in depot opgeslagen op het terrein langs spoor 901 waar ook al het puin van het Struktongebouwtje lag opgeslagen, dat al eerder ten prooi was gevallen aan de slopershamer.

De sporen 901, 902 en 903 waren ter plaatse beschermd met zeildoek en houten dragline-schotten om te voorkomen dat het nieuwe ballastbed vervuild werd en er een rijbaan over de sporen mogelijk was. De afvalcontainer werd telkens zo dicht mogelijk bij het werk gerold. Vanwege de (spanningloze) bovenleiding moest zeer omzichtig gemanoeuvreerd worden, wat uiteindelijk zonder beschadigingen gelukt is.

Gezien de stabiliteitsrisico’s voor het baanlichaam van de sporen 902 en 903 die zouden kunnen ontstaan bij algehele sloop van Post T is, in overleg met de opdrachtgever, besloten om de dieper liggende funderingsvloer en een deel van de wanden te handhaven. De sloop werd uitgevoerd tot 100 cm onder BS (bovenkant spoorstaaf).

Om geen problemen met afwatering te krijgen, werd de vloer voorzien van drainagegaten zodat hemelwater niet in de “bak” zal blijven staan. De locatie van Post T is met zand aangevuld en verdicht en afgewerkt met een laagje ballastgrind.

Post T is niet meer; voor velen gaat een dierbaar object de geschiedenis in.

Hilversum, 29 maart 2008. Halverwege de middag werd Post T gesloopt. Foto's Edward Bary.




Dertiende buitendienststelling, 29 en 30 maart 2008

De dertiende, meerdaagse, grote buitendienststelling (52 uur) ten behoeve van de bouw van de fiets- en voetgangerstunnel en de aanpassing van het emplacement in Hilversum vond plaats in het weekend van 29 en 30 maart 2008.

De werkzaamheden vonden plaats tussen zaterdag 29 maart 01:20 uur (einde reizigersdienst van vrijdag 28 maart) tot maandag 31 maart 04:30 uur (aanvang reizigersdienst). Op zondag 30 maart 2008 werd de zomertijd ingevoerd. Om 02:00 uur werd de klok 1 uur vooruit gezet naar 03:00 uur, zodat de 52-urige buitendienststelling in feite een uurtje korter was. Een deel van het werk werd uitgevoerd in een 28-urige buitendienststelling.

Binnen het kader van het onttrekkingsschema was er sprake van twee buitendienststellingen: een 52-urige voor een deel van het emplacement (de zaterdagse situatie) en daarbinnen aanvullend een 28-urige (de zondagse situatie).

Op zaterdag 29 maart was er beperkt treinverkeer:

  • spoor 901 en 902 in dienst tot aan de leidingonderbreker van de afschakelsectie; stootjukken geplaatst en aardingen aangebracht;
  • sporen 903, 904 buiten dienst; 2e perron niet bereikbaar en afgesloten;
  • spoor 905 volledig in dienst voor doorgaand treinverkeer; 3e perron in gebruik zijde spoor 905.

Op zondag 30 maart waren alle sporen buitendienst en was er geen treinverkeer van en naar Hilversum. Alle perrons waren afgesloten. Stationsgebouw was open en de nieuwe voetgangerstunnel bleef toegankelijk. De stoptreinen keerden in Hilversum Sportpark, Naarden-Bussum en Baarn.

Het treinverkeer voor zowel reizigers als goederen werd op beide dagen hierop aangepast.

Afwikkeling treinverkeer op zaterdag 29 maart

De treindienst was aangepast als volgt:

  • de Intercity’s Deventer/Amersfoort – Amsterdam (serie 1500) v.v. en Amersfoort – Schiphol v.v. via Hilversum (series 700 van/naar Groningen en 1600 van/naar Enschede) reden niet. Series 700 en 1600 reden in plaats daarvan Amersfoort – Utrecht v.v.;
  • goederentreinen (van ACTS, ERS Railways en Railion) reden wŔl via spoor 905 in beide richtingen;
  • de internationale treinen Hannover/Berlijn/Szczecin Glowny begonnen en eindigden in Amersfoort (ledig naar/van Lunetten via de Maliebaan voor kering/kopmaken).

Verder reden de treinseries 4900, 5700 en 5800 als volgt (alles doorgaand over spoor 905):

  • de treinen stoptreinserie 4900 Utrecht – Almere Oostvaarders v.v. reden twee keer per uur;
  • de treinen sneltreinserie 5800 Amersfoort – Amsterdam (en verder) v.v. reden twee keer per uur;
  • de treinen stoptreinserie 5700 Utrecht – Weesp (en verder naar Schiphol – Leiden) v.v. reden twee keer per uur.

Stationnementen (vertrektijden) Hilversum per richting op spoor 905:

  • 4900 Utrecht – Naarden-Bussum – Almere Oostvaarders om .46
  • 4900 Almere Oostvaarders – Naarden-Bussum – Utrecht om .15
  • 5700 Utrecht – Weesp – Schiphol – Leiden (stoptrein) om .03 en .33
  • 5700 Leiden – Schiphol – Weesp – Utrecht (stoptrein) om .28 en .58
  • 5800 Amsterdam – Amersfoort (sprinter) om .10 en .40
  • 5800 Amersfoort – Amsterdam (sprinter) om .19 en .49

Van spoor 901 reed ook nog een pendeldienst 1 x per uur om .45 als treinserie 4900 (kerend, dus een gebroken dienst).

Dit spoorgebruik was krap, maar het paste allemaal net; een enkele goederentrein veroorzaakte wat geringe vertraging van maximaal 5 tot 10 minuten, maar dat was snel weggeŰbd. Deze treindienst heeft grotendeels probleemloos en zonder grote vertragingen gereden.

Hilversum, 23 maart 2008. "Topprestaties kosten tijd. Nog even geduld a.u.b." Foto Henk Koster.


Afwikkeling treinverkeer op zondag 30 maart

De treindienst was aangepast als volgt:

  • de Intercity’s Deventer/Amersfoort – Amsterdam (serie 1500) v.v. en Amersfoort – Schiphol v.v. via Hilversum (series 700 van/naar Groningen en 1600 van/naar Enschede) reden niet. Series 700 en 1600 reden in plaats daarvan Amersfoort – Utrecht v.v.;
  • serie 4900 reed niet;
  • serie 5700 reed een pendeldienst Utrecht – Hilversum Sportpark v.v. (om .01 en .31, kering op HE-spoor, enkelspoorbedrijf, kruising met tegentrein te Utrecht Overvecht) en verder vanaf/tot Naarden-Bussum;
  • serie 5800 reed tot/van Baarn, resp. vanaf/tot Naarden-Bussum;
  • goederentreinen (van ACTS, ERS Railways en Railion) werden omgeleid;
  • de internationale treinen Hannover/Berlijn/Szczecin Glowny begonnen en eindigden in Amersfoort (ledig naar/van Lunetten via de Maliebaan voor kering/kopmaken).

Er reden bussen tussen Naarden-Bussum – Hilversum Centraal - Hilversum Sportpark - Baarn.

Bovendien was dit weekend het baanvak Utrecht – Driebergen/(Veenendaal) – Ede-Wageningen gestremd vanwege werkzaamheden. ICE’s Amsterdam – Frankfurt en internationale nachttreinen werden omgeleid via ’s Hertogenbosch/Eindhoven/Venlo. Ter verruiming van de railinfracapaciteit was het treinverkeer op het baanvak Utrecht – Geldermalsen aangepast: treinseries (1)6000 Tiel/Breda reden gecombineerd met splitsen/combineren in Geldermalsen. De treinen tussen Tiel en Geldermalsen reden hiertoe in een aangepaste dienstregeling (opgeschoven kwartier).

Hilversum, 27 maart 2008. Ook het Strukton-gebouwtje werd gesloopt. Foto's Henk Koster.



Samenvatting van de werkzaamheden per werkplek

Het integraal draaiboek “stap 65 Hilversum” beschreef in totaal acht werkplekken die voor een groot deel een werkrelatie (raakvlakken) met elkaar hadden. De werkzaamheden waren van diverse aard en soort en werden door diverse gespecialiseerde partijen en bedrijven uitgevoerd.

Een nauwkeurige afstemming voor al het werkmaterieel, werktreinen, kranen etc. was nodig om elkaar niet in de weg te zitten.

De volgende acht aannemers waren (weer) betrokken bij deze grote klus:

  1. Nedrail Spoorwegbouw voor spoorwerkzaamheden
  2. Techrail voor bovenleidingwerkzaamheden
  3. Imtech Infratechniek voor beveiligings- en voedingsinstallaties
  4. Ballast Nedam Infra voor werkzaamheden perrons en tunnel
  5. Beelen Sloopwerken voor sloopwerkzaamheden diverse gebouwen
  6. Vogel Spuitbeton voor herstelwerkzaamheden viaduct Insulindelaan
  7. Koelewijn Glashandel voor plaatsen glaspuien stationsgebouw
  8. E & C Constructiewerken BV voor werkzaamheden perronkap 3e perron

De bouwprocesco÷rdinatie (voor alle betrokken partijen, c.q. aannemers) werd gevoerd door Dura Vermeer Railinfra B.V. De bouwprocesleiding is (voor het hele project) in handen van Arcadis, namens de opdrachtgever ProRail, die op zijn beurt weer nauw afstemt met de Gemeente Hilversum.

Het buitendienstgestelde gebied was in afzonderlijke, maar wel samenhangende werkplekken verdeeld. Per werkplek hieronder -in hoofdlijnen- de uitgevoerde werkzaamheden. Voor het vele hijswerk waren kranen van de firma’s Koninklijke Saan B.V. (Diemen) en Schot Alkmaar Holding B.V. ingehuurd.

Hilversum, 29 maart 2008. Beelden van de werkzaamheden. Foto's Henk Koster.


1. Spoorwerkzaamheden

Spooraannemer Nedrail Spoorwegbouw v.o.f. verzorgde de volgende werkzaamheden in het werkgebied van de sporen 904, 905, 903 vanaf sein 16, en de sporen 905B, 906B en spoor PC van km. 27.960 t/m km. 30.610:

  • Naonderhoud: lichten, schiften en onderstoppen spoor 901, 902 en 903;
  • Naonderhoud: lichten, schiften en onderstoppen wissel 5, 9 en het wisselcomplex bestaande uit de wissels 39A en 45B en de engelse wissels 45A/39B, 43A/41B en 47/43B;
  • Verwijderen vervallen ES-las en plaatsen passtuk spoor 901 km 28.648;
  • Verwijderen vervallen ES-lassen en plaatsen passtuk Hilversum-Noord spoor 1 km 27.040
  • Aanbrengen porfierpaden langs spoor 901, 902, 903 en 905

2. Bovenleidingwerkzaamheden

Techrail voerde de volgende werkzaamheden uit in het werkgebied van de sporen 904, 905, 903 vanaf sein 16, en de sporen 905B, 906B en spoor PC van km. 27.960 t/m km. 30.610.

  • Schakelen en plaatsen aardingen (aardstokken bovenleiding/spoorstaaf i.v.m. werkplekbeveiliging)
  • Demonteren bochtaftrek paal 25A
  • Opnemen paal 25A van tijdelijke constructie
  • Plaatsen paal 25A op definitieve poer
  • Monteren definitieve zijwaartse pijp met bochtaftrek
  • Inbinden van 2 velden hangdraadvermeerdering
  • Reguleren en maken definitieve hangdraden
  • Inhangen hangdraden
  • Meetstaat maken
  • Spanningloosheid opheffen en verwijderen aardes

3. Beveiligings- en voedingsinstallaties

Projectaannemer Imtech was betrokken bij diverse beveiligingswerkzaamheden op diverse locaties binnen het buiten dienst gestelde gebied.

  • Vrijschakelen 2 stuks 10KV en 1 stuk 3KV vˇˇr en tijdens buitendienststelling
  • Omleggen kabels en leidingen in definitieve kabelkokers in 1e perron
  • Doorslagveiligheden vernieuwen spoor 905
  • Paalspoorstaafverbinding (PSV) van bovenleidingpaal 49 omzetten naar ander spoor
  • Dwarsverbindingen sein 46 vastzetten
  • Plaatsen treinlengte bordjes en aanbrengen wisselnummerbordjes
  • Verbeteren spoelen + plaatsen RAP op Hilversum-Noord t.h.v. km 27.490
  • De gele kastjes bij de wisselstellers (Wissel Aansluit Kastje – WAK) ingraven
  • Fijnafstellen en testen wissels na de stopmachine
  • Branderpijpen verwijderen voor, en aanbrengen nadat wissels worden/zijn gestopt
  • Testen wisselverwarming
  • Beltest Functietest Indienststellen (BFI werkzaamheden) door monteur Seinwezen
  • Werkzaamheden kabels en leidingen
  • Opschonen kabelverdeler in Relais Huis 10 – combigebouw
  • Fatsoeneren kabels van het DOSS (storingssignalering overwegen) in overleg met de treindienstleider
  • Spanningsloos stellen 10KV kabels en omleggen
  • Metselen trekputten in 1e en 2e perron

4. Werkzaamheden perrons en tunnel

Ballast Nedam werkte verder aan de vernieuwing van de diverse perrons, perronverlengingen, nieuwe tunnelomgeving en sporen 901, 902 en 903

  • Verlengen 1e en 2e perron langs spoor 901, 902 en 903
  • Inhijsen liftschachten 2e en 3e perron m.b.v. een mobiele kraan
  • Terugbouwen luifel stationsgebouw – 1e perron
  • Vrijschakelen 10 KV + 3 KV in samenwerking met Imtech
  • Omleggen kabels en leidingen in definitieve kabelkokers 1e perron
  • Inhijsen 2 stuks H-balken met hierop 6 stuks perronplaten op het 2e perron langs spoor 902
  • Afbouwen 1e en 2e perron – plaatsen 2 x 80 stuks keerwanden
  • Herstellen straatwerk diverse locaties

5. Sloopwerkzaamheden diverse gebouwen

Beelen Sloopwerken BV was belast met het slopen van:

  • Post T gelegen tussen spoor 902 en 903 t.h.v. km 28.250
  • PCA-gebouw (Strukton-gebouw) gelegen naast spoor 901 t.h.v. km 28.225
  • Afvoeren van alle materialen over spoor 902 en 901

6. Herstelwerkzaamheden viaduct Insulindelaan

Vogel Spuitbeton leverde herstelwerk aan het viaduct Insulindelaan km. 27.402. Er werd gewerkt met een kraan op lorries met een werkbak.

7. Plaatsen glaspuien stationsgebouw

Koelewijn Glashandel plaatste nieuwe glasruiten ter hoogte van km 28.400 onder de perronkap van het 1e perron.

8. Werkzaamheden perronkap 3e perron

E & C Constructiewerken BV heeft de volgende werkzaamheden uitgevoerd:

  • Storten betonpoeren voor perronkap 3e perron met behulp van buispalen
  • Inhijsen over spoor 905 met behulp van een kraan van hekwerken, buizen en materieel naar 3e perron

Bij al deze werkzaamheden kwam een groot aantal machines, werktreinen en overige railgebonden voertuigen kijken; kranen op lorries, mobiele kranen, een stopmachine, ladderwagens, een haspelwagen en veel handgereedschap. Inzetplaats was spoor 18 en 19 en de overweg km 28.0.

Werkzaamheden centrale stationshal

Medio maart werd de tijdelijke trap van het 1e perron naar de nieuwe tunnel een kwartslag gedraaid; deze komt nu midden in de stationshal uit. Hierdoor kwam ruimte vrij om het eerste perron verder af te bouwen met H-balken en de definitieve perronplaten.

Oosterspoorplein

Een deel van het Oosterspoorplein werd dit weekend gebruikt als opstelplateau voor de hijskraan van de firma Schot Alkmaar Holding B.V. Na deze laatste grote hijsklus (liftschachten en H-balken en platen en ander materiaal) kan het plein glooiend afgegraven worden en kunnen de taluds ingericht worden. In maart werd de fundering gedeeltelijk gelegd voor een keermuur.

Perronkappen

  • 1e perron: de gebogen perronoverkapping ter hoogte de stationshal werd in zijn oorspronkelijke staat teruggebouwd, inclusief beglazing en dakbekleding;
  • 2e perron: de perronkap over het tweede perron werd aan de zuidkant drie spanten ingekort en gedemonteerd; deze spanten zijn tijdelijk afgevoerd (via de Zuiderweg) naar het bouwterrein Oosterspoorplein en zullen opnieuw gebruikt worden om de monumentale kap aan de noordzijde te verlengen. De kap schuift als het ware 15 meter in noordelijke richting op (zie deel 25) tot voorbij de tunnel. Ook de tijdelijk verwijderde spanten van de noordzijde komen weer terug.
  • 3e perronkap: dit weekend werden de funderingen aangebracht: buispalen met opgelaste moerplaten.

Oplevering

Het totale project zal in september 2008 gereed kunnen zijn en feestelijk in gebruik worden genomen.

De verplichting tot het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's) door iedereen die tijdens het werkweekend op de bouwlocatie was, is bijzonder goed opgevolgd. Ook spoorhond Bor (de Zwart) van de bouwmanager voldeed aan de verplichting... Het weekend was mede door de veilige manier van werken een groot succes.
Foto Edward Bary.


Geraadpleegde bronnen

  • Henk Koster (Hilversum) voor zijn beschikbaar gestelde foto’s en waarnemingen op de locatie;
  • Dura Vermeer Railinfra Bouwproces Co÷rdinatie (werkvoorbereiding en uitvoering);
  • ProRail Projectvoorlichting: www.prorail.nl;
  • ProRail Netwerk Randstad Noord – Kwaliteit en Logistiek – Amsterdam;
  • NS Reizigers: folder aanpassingen treinverkeer week 13-2008
  • Nieuwsbrief Stationsgebied april 2008, gezamenlijke uitgave van ProRail, NS en Gemeente Hilversum; met dank aan Denise Groesz.



vorige       start       omhoog