Stoomtram Hoorn-Medemblik (SHM)

Hilversum, 9 februari 1969. Het besneeuwde "tramdorp" aan de Goudenregenlaan. Hier werden vanaf 1947 voormalige rijtuigen van de Gooische Stoomtram als woning gebruikt. Deze noodwoningen moesten in de jaren 70 verdwijnen.

Op de foto staat een grote motorwagen, herkenbaar aan de ovalen ramen. Hiervan stonden er vier in het tramdorp: de 10, 14, 16 en 17. De 14 is dankzij de SHM bewaard gebleven. Ik weet niet welk motorrijtuig op deze foto staat. Er stonden ook enkele rijtuigen; hiervan zijn de AB 22 en 25 eveneens naar de SHM gegaan. (De motorrijtuigen 10-19 hebben bij de NS dienst gedaan als omBC 501-510.)

Hoorn en Wognum, 27 juni 1970. Een loc van de vroegere Gooise Stoomtram: nummer 18, die bij de Tramweg Stichting de naam "Leeghwater" heeft gekregen. De loc is in 1921 gebouwd door Henschel. Na haar diensttijd bij de Gooise is ze terecht gekomen bij een suikerfabriek in Roosendaal. In 1967 was dit de eerste loc die bij de toen net opgerichte TS in dienst kwam.

Hoorn, 27 juni 1970. Loc 46 (ex Hoogovens) met een waterwagen.

Hoorn, 27 juni 1970. Links op de foto rijtuig C905, gebouwd door Werkspoor. Dit rijtuig is in 1904 bij de HSM in dienst gekomen en was vooral bestemd voor het werkliedenvervoer op het traject Oldenzaal-Losser-Gronau. Tegenwoordig bevindt de C905 zich in prachtige staat bij de MBS in Haaksbergen (kleurenfoto in 2005 gemaakt door Peter Barink). Zie Op Oude Rails, maart 2004 blz. 10. Rechts op de zwartwitfoto rijtuig C290, in 1917 door Werkspoor voor de Staatsmijnen gebouwd (later NS 165052). Dit rijtuig bevindt zich nog steeds in Hoorn.

Groningen, 28 april 1973. De NVBS organiseerde een tramrit naar Drachten. Hiertoe was loc 30 van de SHM met een aantal lokaaltreinrijtuigen overgebracht uit Hoorn.

Zie ook NVBS in Groningen 1973.

Drachten, 28 april 1973. De plaatselijke bevolking was kennelijk geïnformeerd over deze tramrit. Erg gezellig allemaal, maar bitter weinig kansen om een sfeervolle tramfoto te maken.

Zwaag, Wognum, 8 juli 1973. Motorrijtuig M3 van de SHM. In 1955 gebouwd door Waggonfabrik Talbot & Co./Motorenfabrik Deutz voor de Ruhr-Lippe Eisenbahn AG (in dienst als VT5), later overgenomen door de Hümmlinger Kreisbahn (in dienst als VT3). In 1970 overgenomen door de SHM, waar het werd aangeduid als M3, vanaf 1975 als M1503 "Uil". In 1982 heeft de SHM het motorrijtuig afgevoerd, waarna het terecht kwam bij de VSM.

Op 9 april 1972 werd door de NVBS met dit motorrijtuig een afscheidsrit gereden over de Haarlemmermeerlijnen, in verband met de sluiting van de lijnen Uithoorn-Aalsmeer/Amsterdam per 28 mei van dat jaar.
Foto's van deze rit op www.archiefedwardbary.nl (via Nederland, TS, Dieseltreinen/trams).

Beekbergen, 5 september 1992. Motorrijtuig M1503, tot 1982 in bezit van de SHM, stond tien jaar later weg te roesten bij de VSM. Naar alle waarschijnlijkheid is het inmiddels gesloopt. Foto Huub van Keulen.

Hoorn, 9 augustus 1977. Dieselloc 48 zet rijtuigen klaar voor een stoomtram naar Medemblik. Ondertussen loopt een trein uit Enkhuizen het station binnen. Loc 48 is in 1953 gebouwd door Baume et Marpen te Luik. Het was de eerste dieselelektrische locomotief van de Hoogovens. De loc is in 1976 overgedragen aan de SHM en werd regelmatig gebruikt voor het trekken van goederentreinen, waar ze dankzij haar doorgaande Westinghouserem zeer geschikt voor was. De loc is in 2003 door de SHM gesloopt.

9 augustus 1977. Loc "Sluiskil" vlak voor vertrek uit Hoorn, en bij een kruising onderweg. Tegenwoordig is dit loc 5 "Enkhuizen".

9 augustus 1977. Loc 23 "H.J.H. Modderman" bij een kruising onderweg, en tijdens het ketelspuien in Medemblik. Deze loc is in 1918 gebouwd door Orenstein & Koppel. Tot 1928 rangeerde ze bij de Westfalische Eisen- und Drahtwerke Aplerbeck en de Westfalische Lokomotivfabrik Hattingen. Daarna werd ze overgenomen door de Westlandsche Stoomtram Maatschappij (WSM), waar ze onder nummer 23 dienst deed. In 1940 werd ze verkocht aan de suikerfabriek in Zevenbergen. In 1970, toen er weinig spoorvervoer met bieten meer plaatsvond, werd ze geschonken aan de SHM. In 1979 werd ze vanwege een niet meer te repareren ketel terzijde gesteld.

Medemblik, 9 augustus 1977. Mijn broer Leo en ik.

Medemblik, 9 augustus 1977. Loc 21 "Ir. P.H. Bosboom" loopt binnen in Medemblik, en vertrekt enige tijd later weer naar Hoorn. Tegenwoordig draagt deze loc het nummer 26.

Medemblik, 9 augustus 1977. Een barometer uit 1878.

Medemblik, 9 augustus 1977. MS "Stad Enkhuizen" van Rederij van der Lee loopt de haven binnen. Dit schip, gebouwd in 1931, werd tot 1956 gebruikt voor de dienst Amsterdam-Kampen-Zwolle. Daarna werd de stoommachine vervangen door dieselaandrijving. Het schip heeft vervolgens toeristische vaarten tussen Medemblik en Enkhuizen verzorgd. Sinds 2002 organiseert de SHM vaarten tussen deze plaatsen met MS “Friesland". Een andere veerboot die dienst heeft gedaan op de Zuiderzee is het stoomschip C. Bosman. Zie www.stoomschipbosman.nl.

Medemblik, 9 augustus 1977. Verticale compound scheepsstoommachine met bakschuiven. Bouwjaar 1892, bouwer onbekend. Deze machine was, met enkele andere stoommachines, opgesteld in de goederenloods van het station. Inmiddels zijn ze geplaatst in een stoommachinemuseum.

Utrecht, 23 september 1978. Loc 21 "Ir. P.H. Bosboom" pendelt tussen Utrecht CS en Lunetten, in het kader van de actie "Station van de week". In die week reden er ook historische bussen door Utrecht; klik hier voor meer.

Hoorn, 30 juli 1984. Stoomloc 30. Op het perron mijn vrouw, die ruim twee maanden later zou bevallen van onze eerste dochter. Op de tweede foto poseer ik voor diesellocomotief Sytje. Dit voertuig is in 1968 door de Tramweg Stichting gekocht op de veiling van de opgeheven gasfabriek te Haarlem. Deze locomotief is in 1943 door Spoorijzer te Delft gebouwd, op basis van de wielassen van een gesloopte locomotor van de NS. Ze was voorzien van een luchtgekoelde driecilinder Deutzmotor van 32 pk. De bediening vond plaats via een drieversnellingsbak met vloeistofkoppeling. Als rem was slechts een handrem aanwezig. Het gevaarte is inmiddels vertrokken naar de eeuwige rangeerterreinen.

Naarden-Bussum op 21 mei 1994. De SHM bezit ook loc 7742 "Bello". Deze doet niet alleen dienst tussen Hoorn en Medemblik, maar is soms ook in het wild te zien. Zoals hier, op weg naar het Spoorwegmuseum. Foto Leo Spilt. Klik hier voor meer foto's van deze loc.

Madurodam, 2 mei 2001. Loc 21 "Ir. P.H. Bosboom". Klik hier voor meer Madurodam.

Hoorn, zomer 2004. De werkplek van Jaap de Boer, treindienstleider bij de SHM. Hij stuurde mij deze foto en gaf daarbij de volgende toelichting: Het betreft het ongeveer 100 jaar oude seinhuis van Kesteren, dat in 1984 door medewerkers van de SHM voorzichtig is gesloopt en enkele jaren later herbouwd op het tramstation in Hoorn. Het seintoestel is van het "Alkmaarse" HSM-type en is ongeveer 90 jaar oud. De vrijwilligers hebben een ware prestatie geleverd door het aanpassen aan de Hoornse situatie. Alle klassieke seinen, de wissels 5 en 9 en de overweg worden hier vandaan bediend, inclusief de afhankelijkheden zoals flankbeveiliging.

Hoorn, 8 mei 2004. Foto gemaakt uit het seinhuis, door treindienstleider Jaap de Boer. Let op de authentieke seinen. Op de voorgrond is de bovenkant van een perronslagwerk te zien. Ook in Wognum, Twisk en Opperdoes zijn dit soort seinen te zien en te horen.

Op 18 september 2005 werd bij de SHM de Gooische Stoomtram weer tot leven gewekt. In actie kwamen loc 18 met bijpassende rijtuigen en goederenwagens. Foto's Wouter Adriaanse.

Hoorn, 11 november 2005. De eerste rit van de schitterend gerenoveerde loc 8 "Ooievaar". Deze 101-jarige loc is afkomstig van de Haagsche Tramweg-Maatschappij. De loc zal in het voorjaar van 2006 officieel in dienst worden gesteld. Foto Wouter Adriaanse.

Hoorn, 14 januari 2006. De restauratie van AB24 van de Stoomtram Breskens-Maldeghem verkeert in een vergevorderd stadium. Foto Wouter Adriaanse.

Hoorn, 25 mei 2006. De treindienstleider van de SHM maakte vanaf zijn werkplek deze foto. Vandaag reed loc 8 voor het eerst in de normale dienstregeling. Verschillende andere locs waren eveneens onder stoom, waaronder gastloc 657 van de MBS. Foto Jaap de Boer.

In de werkplaats van de Museumstoomtram Hoorn-Medemblik wordt gewerkt aan het dienstvaardig herstel van een uit 1887 daterende stoomlocomotief. Deze loc is van een type dat bij de SS en NS heeft dienstgedaan. Deze locs droegen bij de NS de nummers 6501-6512. De loc van de Museumstoomtram zal het nummer NS 6513 krijgen.

Basis voor de reconstructie is de in 1977 verworven loc "Neuehoffnungshütte II" die in 1887 door Hohenzollern is gebouwd, fabrieksnummer 413. Deze locs stonden bekend onder de type-aanduiding "Victor". Ook de SS bezat drie van deze locs (601-603). In de SS-werkplaats Tilburg werden tussen 1889 en 1902 nog eens negen locs gebouwd (604-612). De locs werden gebruikt voor rangeerwerk. Later werden acht locs geschikt gemaakt voor het rijden van trams, onder andere tussen Gouda en Schoonhoven en tussen Ede en Wageningen. Bij de NS kregen de locs de nummers 6501-6512. De laatste loc ging in 1937 uit dienst. Deze locs zijn alle gesloopt.

In de werkplaats Hoorn is de totaal versleten locomotief is geheel gedemonteerd. Daarna is een begin gemaakt met het weer opbouwen van de eerste herstelde onderdelen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van historische technieken, zoals het gebruik van klinknagels, maar ook moderne technieken, zoals het gebruik van nylon mallen voor het gieten van bronzen onderdelen. In archieven en documentatie wordt op dit moment gezocht naar de exacte beschildering van de locomotieven. Het vinden van juiste oude kleurpigmenten neemt altijd veel tijd in beslag. Gekeken wordt naar een uitvoering in een donkergroene kleur met zwarte en witte biezen, die rond 1920 de overgang markeerde van Staatsspoorwegen naar Nederlandsche Spoorwegen. Hierdoor kan de locomotief een markant stadium in de Nederlandse spoorweggeschiedenis laten zien.

Omdat stoomlocomotief NS 6513 geen monumentenstatus heeft in de ‘Mobiele Collectie Nederland’, kan geen aanspraak worden gemaakt op subsidies van culturele instellingen. Het succes van het project is daarom afhankelijk van de bijdragen van particulieren en bedrijven. De restauratie van de antieke locomotief zal de komende jaren geheel worden uitgevoerd door vrijwillige, onbetaalde medewerkers bij de Museumstoomtram. (persbericht)

Zie ook Op de Rails, december 2007.

De Museumstoomtram Hoorn-Medemblik heeft in 2008 118.595 reizigers mogen verwelkomen in West-Friesland. Daarmee heeft het museum bijna evenveel bezoekers getrokken als in het topjaar 2007. Het groepsvervoer nam in 2008 verder af, maar het museum werd opnieuw door meer individuele bezoekers bezocht.

Deze bezoekers wisten het levende museum vooral in de vakantieperiodes goed te vinden. Ook de winterprogramma's maakten opnieuw een groei in het bezoek door. De laatste stoomtramritten van het jaar naar Sinterklaas en de Kerstman trokken dit jaar bijna 15.000 reizigers. Al met al een drukke jaarafsluiting voor de 280 vrijwilligers in het museum.

De zeven stoomlocomotieven van de Museumstoomtram legden in 2008 zo'n 13.500 kilometer af tussen Hoorn en Medemblik. De oude machines doen het nog best: alle stoomtramritten tussen Hoorn en Medemblik werden zonder technische problemen uitgevoerd. De blauwe locomotief 5 Enkhuizen uit 1929 nam daarbij het grootste deel (6.286 kilometer) voor haar rekening. Zij was vanaf 20 mei drie maanden lang dagelijks voor de stoomtrams aan te treffen, terwijl 'Gooische Moordenaar' locomotief 18 het met bijna 500 kilometer rustig aan mocht doen in 2008. (persbericht)

Sinds 6 april 2009 is de Museumstoomtram Hoorn-Medemblik als "ankerpunt" opgenomen in de Europese route van het Industrieel Erfgoed. De spoorlijn Hoorn-Medemblik, de stationsgebouwen langs de spoorlijn en de collectie rijdende locomotieven, rijtuigen en wagens van het museum vormen een van de belangrijkste samenhangende collecties "levend" industrieel erfgoed in ons land en in Europa.

De industrialisatie van Europa heeft het uiterlijk van onze aarde veranderd. Ook nu maakt Europa weer een periode van ingrijpende veranderingen door. Overgebleven is een rijk industrieel erfgoed, dat in een reusachtig netwerk over Europa is verdeeld. Men hoeft het alleen maar te activeren. En dat is precies wat ERIH doet: de Europese Route van het Industrieel Erfgoed - European Route of Industrial Heritage. Op deze hoofdroute vormen zogenaamde ankerpunten in Groot-Brittannië, Duitsland en Nederland: de belangrijkste standplaatsen van de Europese industriële geschiedenis. Hier kunnen bezoekers "live" industriecultuur beleven. De ankerpunten zijn tevens het vertrekpunt van regionale routes en Europese themaroutes. Op 6 april 2009 is bij station Medemblik een bord onthuld met informatie over de ERIH. (persbericht)

In de vroege ochtend van maandag 14 juni 2010 heeft brand gewoed op het emplacement van de Museumstoomtram te Hoorn. Daarbij is rijtuig BC 87, afkomstig van de Nederlandsche Tramweg-Maatschappij, zwaar beschadigd. Onderzocht wordt of het rijtuig, dat nog gerestaureerd moest worden, nog daadwerkelijk kan worden gerestaureerd. Het rijtuig maakt deel uit van het Noord-Hollandse Bellotramstel. (persbericht)

Stoomtram Hoorn-Medemblik. Uitgegeven door de Stichting tot behoud van stoomtrammaterieel, Hoorn 1979. Beschrijving van het materieel dat de SHM op dat moment in bezit had. Met informatie over het Stoom-machinemuseum Medemblik.

Stoomtram Hoorn-Medemblik, een levend museum. Redactie P.H. Kiers. Uitgaven Stichting Museum Stoomtram Hoorn, 1988. Geen ISBN.

De Nederlandse museumlijnen (normaalspoor). Door H.F. Enter. Uitg. E.J. Brill, Leiden 1979. ISBN 9004059105. Beschrijving van de normaalsporige museumlijnen die in 1979 bestonden, inclusief de voorgeschiedenis van die lijnen in het normale verkeer. Van deze lijnen is de Stichting Stoomtreinmaatschappij Tilburg-Turnhout inmiddels ter ziele. Andere lijnen zijn er na het verschijnen van dit boekje voor teruggekomen, zoals de STAR en de ZLSM.

Zie ook:

• Loc 7742 "Bello"
• Gooische Stoomtram
• Tramweg Stichting (TS)

Website:

• www.museumstoomtram.nl

vorige       start       omhoog