Telegrafie en geografische verkortingen

Geografische verkortingen stammen uit de tijd dat de communicatie plaatsvond per telegraaf. Het overseinen van "hvs" met behulp van morse gaat nu eenmaal sneller dan "hilversum".

Verkehrsmuseum Nürnberg, 16 augustus 2005. De communicatie tussen stations en seinhuizen vond plaats via aan masten opgehangen telegraaf- en telefoondraden langs het spoor. Tegenwoordig liggen de kabels vrijwel altijd onder de grond. Bij geëlektrificeerde spoorlijnen is dat zelfs noodzakelijk, om storingen te voorkomen. Rechterfoto: Gmünd NÖ (Oostenrijk), 1 september 1973. DR-treinstel 175 017 is onderweg van Wenen naar Praag en Berlijn.

Telegraaftoestel. Foto's archief Vialis NMA.

Neuenmarkt-Wirsberg, 17 augustus 2005. Telegraaftoestel in het Deutsches Dampflokomotiv-Museum.

Foto links: communiceren kan ook door gewoon een bord uit het raam van het seinhuis te hangen. Bijvoorbeeld met de letter L (Langsamer fahren, 70% van de maximum snelheid op het baanvak) of K (Fahrzeit kürzen, zo snel mogelijk rijden als toegestaan op het baanvak). Gefotografeerd in het Verkehrsmuseum Nürnberg. In de hoeken van de foto is aangegeven op welke manier deze opdrachten tegenwoordig met lichtseinen worden gegeven.
Foto rechts: een nog grofstoffelijker manier van communiceren was het knalsein. Dit werd op de rails gelegd als bij dichte mist de seinen onzichtbaar waren, of in geval van calamiteiten. Wanneer er een trein overheen reed, klonk er een luide knal om de machinist te waarschuwen. Lege opbergbus uit de collectie van de auteur.

Amersfoort, 28 juli 1968 en 15 mei 1969. Bij seinen langs de vrije baan stond een kast met een telefoontoestel dat was aangesloten op het interne netwerk van de spoorwegen. Op emplacementen stonden praatpalen voor de communicatie tussen het seinhuis en de rangeerders en machinisten. Tegenwoordig gaat alle communicatie draadloos. Eerst met Telerail, tegenwoordig met GSM-R.

Tip! In reisplanners en in sms-berichten kun je deze verkortingen vaak ook gebruiken. Dus in plaats van Bilthoven kun je dan bhv intikken.

Er bestaan ook andere dan geografische verkortingen. Enkele voorbeelden:

• blp = blokpost (bijvoorbeeld Blokpost Bunnik)
• brp = brugpost
• cst = stationschef
• dpc = depotchef
• drgl = dienstregeling
• dsp = dienst spoorwegpolitie
• gdst = geen dienst (bijv. stilstaande loc)
• ge = goederenemplacement
• hc = hoofdconducteur (conducteurs bestaan niet meer)
• hgb = hoofdgebouw
• llt = losse-loctrein
• lm = ledig materieel
• mcn = machinist (vaak ook "meester" genoemd)
• mv v = militair vervoer
• os = onderstation
• pda = president-directeur algemeen (de hoogste directeur van NS)
• plp = procesleider perron (opvolger van de popz)
• popz = perronopzichter
• racc = raccordement
• rgr = rangeerder
• roz = rijden op zicht (voorbij een sein dat "geel knipper" toont)
• sass = stationsassistent
• shwt = seinhuiswachter
• sms = samenstelling (van een trein)
• spopo = spoorwegpolitie
• ss = schakelstation
• sts = stoptonend sein (sts-incident = rijden door rood licht)
• topz = tractie-opzichter
• trdl = treindienstleider
• tsb = tijdelijke snelheidsbeperking
• wgl = wagenlading
• wph = hoofdwerkplaats
• wpl = lijnwerkplaats

Duitse verkortingen bestaan uit een letter die de regio (vroegere Direktion) aangeeft, gevolgd door een of meer tekens. Deze verkortingen worden ook wel door de NS gebruikt, maar voor diverse Duitse stations heeft de NS eigen verkortingen.

• A = Hamburg
• B = Berlin
• D = Dresden
• E = Essen
• H = Hannover
• L = Halle
• F = Frankfurt
• K = Köln. Bijvoorbeeld KHEZ = Herzogenrath (NS-verkorting Hz).
• M = München
• N = Nürnberg
• R = Karlsruhe
• S = Saarbrücken
• T = Stuttgart
• U = Erfurt
• W = Schwerin
• X = Buitenland (tweede letter duidt het land aan). Bijvoorbeeld XNAC = Amsterdam Centraal, XPSG = Szczecin Główny (Stettin Hbf).

Bron: www.bahnstatistik.de.

Overzicht geografische verkortingen. Uitgave van de Nederlandse Spoorwegen, waarin alle geografische verkortingen zijn opgenomen die tussen 1921 en 1987 zijn gebruikt. De tabel in dit scherm is van later datum.

vorige       start       omhoog