Bovenbouw

Een spoorweg bestaat uit een onderbouw en een bovenbouw. De onderbouw is de ondergrond waar de spoorlijn op wordt aangelegd. Dit kan dus een spoordijk, een brug of een viaduct zijn. De bovenbouw komt op de onderbouw en bestaat uit een ballastbed (bijvoorbeeld steenslag). Op de ballast worden dwarsliggers aangebracht. Vroeger werden vooral houten dwarsliggers gebruikt. Ook stalen dwarsliggers zijn enige tijd gebruikt. Tegenwoordig gebruikt men steeds meer betonnen dwarsliggers. Op de dwarsliggers worden de spoorstaven bevestigd. Vroeger gebeurde dat met grote spijkers, tegenwoordig worden gecompliceerdere constructies gebruikt.

Behalve onderbouw en bovenbouw kennen we ook zaken als bovenleiding en seinen. Deze onderwerpen worden in aparte thema's behandeld.

Bielzenblues in Hilversum Noord (1975 en 2003). Op grote delen van het net waren in de jaren zestig de spoorrails vastgezet op betonblokken, die via zigzag gemonteerde ijzeren staven met elkaar waren verbonden. Inmiddels liggen er weer gewone ouderwetse houten biels. (Het enkelvoud is biel, het meervoud biels. Bielzen is dus een dubbel meervoud.)

Hilversum, 7 november 2004. Een biel in de voortuin van mijn moeder. In de achtertuin liggen er ook een paar, die ik samen met mijn vader heb gesjouwd.

Alkmaar, 9 april 2005. Tussen de rails zijn contrarails gemonteerd. Deze zorgen ervoor dat als een trein (gedeeltelijk) ontspoort, deze niet helemaal van de baan kan gaan, maar over de dwarsliggers blijft voorthobbelen. Contrarails worden aangebracht op plaatsen waar een ontsporing gevaarlijke gevolgen zou kunnen hebben, dus op bruggen, maar bijvoorbeeld ook bij pilaren die vlak bij het spoor staan.

Over de brug rijdt loc 23 071 van de VSM met een pendeltrein ter gelegenheid van een open dag in Alkmaar. Vlak voor de loc is een afsluitlantaarn te zien in de stand veilig (smal wit vlak). Wanneer de brug wordt geopend, dan draait het sein een kwart slag en toont dan een wit vierkant met rode streep.

Bilthoven, 9 november 2004. Vlak bij het station staat bij een winkel een uit ski's opgebouwd hek. Nauwelijks te zien zijn de ijzeren dwarsliggers die in dit hek zijn verwerkt. Langs het spoor bij Bilthoven vond ik in 2004 ook een deel van een ijzeren dwarsligger, waarschijnlijk ooit gebruikt als paaltje. Voor vandalen een leuk object om voor de trein te leggen, maar ik vond het een beter idee om het ding mee naar huis te nemen, voor in mijn vitrine.

Munitie voor spoorcriminelen: Oosterbeek, 18 oktober 2005 en Achterdijk (Schalkwijk), 21 juli 2006. "ProRail ruimt na het werk niet (meer) alles op. Na een wilde avond in de disco wil je nog wel eens een verzetje en wat doe je dan, jong en wild zijnde? Staven op de rails leggen! Met 3 man moet dit toch wel te doen zijn? En dan nog maar stomverbaasd zijn, dat deze dingen gebeuren!" Tekst en foto's Rienk Mebius.

De Punt (tussen Assen en Groningen). Spoorwegonderhoud anno 2006. Gebroken en ontbrekende railklemmen. Op de onderste foto is duidelijk te zien dat het spoor is verzakt. Treinen rijden hier met volle snelheid overheen, inclusief de beruchte chloortreinen. Deze foto's zijn medio mei 2006 gemaakt door Homan Bonder.

Jaap Oudes van het Spoor 1 Genootschap bracht in juni 2005 met zijn locomotieven een bezoek aan Engeland. Hier een schitterend model, gebouwd door Engelse collega's van Jaap. Let op de levensechte spoorbaan, met bullhead-rails. Dit soort spoorstaven werd algemeen toegepast in Engeland. Pas na de Tweede Wereldoorlog is men daar ook overgestapt op de bekende Vignoles-rail. Het oorspronkelijke idee achter de bullhead-rails was dat men hoopte de rails twee keer te kunnen gebruiken: nadat de bovenkant was versleten zouden de rails kunnen worden omgekeerd. In de praktijk werkte dit niet: de rails bleken namelijk aan de onderkant vlakke kanten te krijgen op de plaatsen waar ze op de dwarsliggers waren bevestigd. Er zijn bij dit type forse railschoenen nodig, waar de rails met houten of stalen wiggen in worden vastgeklemd. Het voordeel van de Vignoles-rails is dat die aan de onderkant plat zijn, zodat ze eenvoudig op de dwarsliggers kunnen worden vastgemaakt. Vroeger ging dat gewoon met grote spijkers, maar tegenwoordig zijn er allerlei uitgebreidere bevestigingsconstructies.

Bilthoven, 3 juni 2005. Een potje en een railtransformator. Uitleg in het thema Spoorstroom.

Woerden, 13 april 2005. Het verbinden van railstaven door middel van thermietlassen.

Amsterdam Centraal, medio juni 2006. Hier is over nagedacht! Na het vernieuwen van een wissel bleek de geïsoleerde las in het spoor ook te zijn verplaatst. Die ligt nu enkele meters voor sein 222. Dus een machinist die vlak voor het sein stopt, rijdt volgens de beveiliging voorbij een stoptonend sein. Inmiddels is deze situatie hersteld.

Hilversum, 23 juli 2006. Tijdens de ombouw van Hilversum zijn in de sporen gele detectiemetertjes geplaatst om eventuele verzakkingen vast te stellen. Naar deze spiegeltjes wordt op gezette tijden een lichtstraal gezonden door een zogeheten tachymeter. Zelfs de kleinste afwijking kan op deze manier worden geregistreerd.

Sittard, 19 oktober 2006. Spoorstaafsmeerinstallatie. Via een pomp wordt om de zoveel tijd een smeermiddel tegen de spoorstaven gespoten, dat zich via de wielflensen van passerende treinen verspreidt. De bedoeling is het tegengaan van slijtage van wielen en rails, en het verminderen van geluidoverlast in scherpe bogen en wisselstraten.

Bunnik, 26 september 2006. Mijn kostbare collectie spoorwegparafernalia werd altijd
goed bewaakt door Abel. Inmiddels ligt Abel in de tuin begraven.

Coevorden-Heege, begin mei 2007. Bovenbouwwerkzaamheden aan Euroterminal II (ETC II).
In oktober 2007 is ETC II geopend. Fokko van der Laan.

Spoorspat

Bij warmte zetten spoorstaven uit, bij koude krimpen ze. Daar moet bij de aanleg van spoorlijnen rekening mee worden gehouden. Vroeger gebeurde dat door tussen de spoorstaven enige ruimte vrij te houden. Deze tussenruimten veroorzaakten het "kedeng-kedeng" dat je hoorde als je met de trein reisde.

Tegenwoordig worden de rails aan elkaar gelast tot kilometers lange staven. Die staven willen nog steeds graag uitzetten als het warm wordt, vandaar dat het werken met langgelaste rails op een deskundige wijze moet gebeuren.

Spoorspat is zeldzaam geworden, maar tijdens de hete zomer van 2006 was het opeens weer raak. Twee treinen ontspoorden op een traject dat kort daarvoor onderhoud had gekregen van ProRail. In een verklaring van dat bedrijf werd geprobeerd de aandacht af te leiden door in plaats van "spoorspat" te spreken over "kattenrug". Maar ja, aan een ontspoorde trein valt weinig te ontkennen.

Zie ook de foto's hierboven, die op onzorgvuldig onderhoud wijzen. Een ernstig ongeluk lijkt een kwestie van tijd te zijn.

vorige       start       omhoog