Baureihe 97, tandradsystemen

In het door de DR in 1925 ingevoerde nummersysteem was de serie 97 bestemd voor diverse Beierse, Württembergse en Badense tandradlocomotieven. Na de Anschluss van Oostenrijk bij nazi-Duitsland, werden ook de Oostenrijkse locomotieven in het Duitse nummersysteem ondergebracht. Daaronder ook de tandradlocs van de Erzbergbahn.

Aussenstelle Horb/Neckar, maart 1971. Twee van de vier tandradlocs die tussen 1923 en 1925 zijn gebouwd voor de Württembergische Staatsbahn (type Hz): 97 501 en 504. De vier locs deden dienst op de lijn Honau-Lichtenstein. Loc 97 503 is in 1956 afgevoerd, de drie andere locs deden tot 1961 dienst, tot ze werden opgevolgd door tandradrailbussen. Loc 97 502 is toen als monument terechtgekomen bij de bouwer, Maschinenfabrik Esslingen. Tegenwoordig bevindt deze loc zich in Bochum-Dahlhausen.

Bochum-Dahlhausen, 1 mei 2005. Op de voorgrond tandradloc 97 502. Foto Bastin de Jager.

Erzberg, 26 augustus 1973. Locs 97.208 en 197.302. Op de Oostenrijkse Erzbergbahn waren twee typen tandradstoomlocs in gebruik: de 97 (een ontwerp uit 1890) en de sterkere 197 (uit 1912). Twee nog sterkere stoomlocs (297, uit 1941) hebben slechts weinig dienst gedaan. Deze hadden zoveel trekkracht, dat ze alleen voor het duwen van treinen gebruikt mochten worden; de koppelingen zouden anders breken. Ook een in 1962 in dienst gestelde tandraddieselloc heeft maar kort dienst gedaan.

Locomotief 4 "Summit", bouwjaar 1883, van de Mount Washington Cog Railway. Cog is het Engelse woord voor rader of tandwiel. Deze toeristische tandradbaan (www.thecog.com) rijdt nog steeds met stoom. Deze foto is ergens in de jaren 60 gemaakt. Let op de schuin geplaatste ketel, die moet voorkomen dat de bovenkant van de vuurkist droog komt te staan tijdens de rit op de steile helling. Foto David K. Johnson, collectie Nico Spilt.

Bochum-Dahlhausen, 30 april 2004. Loc 97 502, een Württembergse tandradloc uit de jaren 20, werkend volgens het systeem Riggenbach. Let op de dubbele besturing: het tandradmechanisme heeft een eigen stoomaandrijving. Deze twee stoomcilinders werkten in compound met de cilinders van de normale aandrijving. De vier locs deden tot 1962 dienst op de 2,2 kilometer lange lijn Honau-Lichtenstein, waarna ze werden afgelost door railbussen met tandradaandrijving. In 1969 werd de lijn gesloten. (Het grijze ding links op de voorgrond heeft niets met de locomotief te maken.)

Tübingen, 4 maart 1971. Railbussen 797 906, 998 269 en 997 605. Motorwagen 797 906 is een voormalige tandraduitvoering van de Schienenbus (VT97).

Bochum-Dahlhausen, 19 april 2008. Een stukje tandradbaan volgens het principe van de Zwitserse ingenieur Riggenbach. Er bestaan ook andere vormen (zie foto hieronder), maar het idee is steeds hetzelfde: op een steile helling grijpt een onder de locomotief gemonteerd tandrad in op de tandheugel tussen het spoor.

Vordernberg Markt, september 1971. Tandheugel volgens het systeem Abt, toegepast op de Oostenrijkse Erzbergbahn.
De locs hadden twee tandwielen, die elk door een stoomcilinder werden aangedreven. De tanden zijn ten opzichte van elkaar versprongen.