Trein & kunst

Lebach, 16 augustus 1973. Loc 023 064 met een trein naar Saarbrücken. Foto en bewerking Nico Spilt.

Dennis Hopper, "Railroad Sunset", 1929.

Vakantiekaart uit Oslo, eind juni 2010 opgestuurd door onze dochter Charlotte. Dit is een schilderij van de Noorse schilder Edvard Munch: "Togrøk" (treinrook) uit 1900. Munch is vooral bekend van zijn schilderij "Skrik" (de schreeuw). Geen vrolijk werk, en de Noren vielen zelf ook tegen (humeurig, verstaan geen Engels).

Spoorwegmuseum, 10 augustus 2006. Een wachtpost in de omgeving van Haarlem, omstreeks 1848. Een spoorwegwachter geeft met een witte vlag het sein veilig. De wachters communiceerden met elkaar via semaforen (optische telegraaf). Pas later werden seinpalen toegepast die voor de machinisten waren bestemd.
Naar een olieverfschilderij van Wouterus Verschuur.

Van mijn zus gekregen, in ruil voor het ophangen van een paar lampen en het doortrekken van enkele kabels. Ze heeft het ooit eens op een rommelmarkt gekocht. Dit is een Parijs' voorstadsstation, op een impressionistische wijze gepenseeld door ene G. Scott (leuke zoekterm op Google). Ik moet er maar eens een keer mee naar Tussen Kunst & Kitsch, kan ik misschien eindelijk mijn baan opzeggen!

Aschendorf, 18 augustus 1974. Loc 012 075 op weg naar Rheine. Aquarel Elly Hofsteenge, collectie Nico Spilt.

Loc 97 222 van de HSB. Links: foto door Bertus Kers. Rechts: aquarel door Elly Hofsteenge.

Loc 24 009 geaquareleerd door Elly Hofsteenge.

Nog drie aquarellen van Elly Hofsteenge: de 'Kikker' van de MBS; stoom in de Achterhoek; stoom in het Pegnitztal.

Hilversum in de stoomtijd. Een 3700 met coupérijtuigen vertrekt naar Amsterdam.
Geschilderd door Hans Kaas, naar een bekende foto van J. Quanjer. Collectie Adriaan Pothuizen.

Kleine stations en afgelegen posten waren dikwijls niet op het waterleidingnet aangesloten. Drinkwater werd aangevoerd met behulp van waterwagens. Een 1700 levert een nieuwe voorraad af bij een wachtpost. Naar een schilderij van Hans Kaas.

Amersfoort, 1951. Voetgangersbrug ter hoogte van de Brouwerstunnel. Deze luchtbrug is in 1958 afgebroken.
Schilderij (60x90 cm) gemaakt door Eric Mochèl.
Het schilderij draagt als titel "Toen het nog gesmeerd liep". Die naam heeft alles te maken met de sfeer bij de NS waar Eric 40 jaar werkzaam was. Tot de privatisering werkte hij er met veel plezier. Het schilderij geeft weer waarom: "Toen was de verstandhouding tussen het personeel van de verschillende afdelingen bijzonder goed. De wisselsmeerders en de machinist groetten elkaar, ze werkten met hart en ziel bij hetzelfde bedrijf alsof het hun eigen toko was." De privatisering zette alles op zijn kop. "Sindsdien wordt het werk uitbesteed aan bedrijven die geen binding hebben met het spoor, er is veel bureaucratie, het product slechter." (citaat uit Leusden Nu, "Kunst met een verhaal" door Fiet van der Bijl)

Amersfoort, 1947. Vertrek van een stoomtrein. Schilderij (60x80 cm) gemaakt door Eric Mochèl naar een
foto van loc 4002. Eric heeft van 1957 tot 1997 bij NS gewerkt in diverse functies. In die periode heeft hij
veel cartoons gemaakt voor het personeelsblad de Koppeling. Zie www.mochel.nl.

Station Soestduinen, geschilderd door Eric Mochèl (2009).

NS 2604 met goederentrein bij Nijmegen, 1956. Aquarel door Karl-Heinz Brüggmann.
deze aquarel als kerstkaart met geluid

Karl-Heinz Brüggmann. www.atelier-hanerau-kb.de

[beweeg muis naar foto]
Utrecht Centraal, 18 februari 2008. Soms blijkt er bij het spoor nog weleens een klein potje geld te zijn waarmee iets leuks kan worden gedaan. In de voetgangerstunnel die ooit onder de (toen nog drie) perrons is aangelegd, is te zien hoe die tunnel en de perrons er vroeger uitzagen. Daarbij is onder andere gebruik gemaakt van een bekende foto van L. Albers, waarop een TEE-treinstel tijdens een proefrit is te zien. De sport is dan natuurlijk om die foto van vijftig jaar geleden opnieuw te maken, nu met een ICE-treinstel erop. De perronoverkapping is nog steeds hetzelfde, maar dat is dan ook zo'n beetje het enige wat aan het oude station Utrecht herinnert.

Utrecht Centraal, 8 augustus 2006. In een van de voetgangerstunnels wordt aandacht besteed aan drie Utrechtse bezienswaardigheden: het Nederlands Filmfestival, de Oude Gracht en het Spoorwegmuseum.
De kop in het midden is die van paus Adrianus VI, afkomstig uit Utrecht, de enige Nederlandse paus die er ooit is geweest, en dat dan ook nog maar heel kort: van 1522 tot 1523.

Amsterdam Amstel, 18 september 2006. Kunst in de stationshal. Let op de fraaie wandschilderingen van Peter Alma. Op het beeld van Theo van Reijn staat de tekst "100 jaar". De vrouw met blote borsten lijkt te berusten in haar lot: eeuwig wachten op de trein die nooit komt...

Amsterdam Amstel, 18 september 2006. Een gevleugeld wiel en een mevrouw zonder bh: typische spoorwegsymboliek. Ook de duiven weten dit beeld wel te waarderen. Zie ook Amsterdam Amstel en Muiderpoort, 1939.

Treinstel 522, 16 april 2009. Je smeert je kwasten schoon op een oude krant, en die verkoop je dan
als wandversiering aan de NS. Werk van Jan Cremer uit 1995.

Schepen in de trein

Foto's uit treincoupé's, jaren vijftig. Collectie Jos van den Tempel.

Utrecht, 7 juli 2007. Tijdens de Museumnacht 7-7-7 waren zeven Utrechtse musea geopend. Elk museum besteedde aandacht aan een van de zeven hoofdzonden. In het Spoorwegmuseum was dit het thema "lust". Hoe breng je dat nu in verband met treinen? Bij stoomlocomotieven kun je je nog wat voorstellen: harde zuigerstangen die heen en weer bewegen in hete cilinders. Of denk aan een trein die een tunnel inrijdt (beroemde slotscène van "North by Northwest", Alfred Hitchcock). Het team van Langs de rails was benieuwd! Op het rechteraffiche staat een deel van een schilderij van onze vriend Dolf Zwerver, een bekende Utrechtse autodidactische schilder.

Schilderij van Dolf Zwerver (fragment).

Omslagen die Dolf Zwerver heeft gemaakt voor boeken van Bob den Uyl en Iris Murdoch (jaren 70).

Kerstkaart van Dolf en Christine (en Manon), december 2009.
Op 22 januari 2010 is Dolf overleden.

Gedenkzuil Eindhoven

Eindhoven, 10 april 2002. Monument aan de Bezuidenhoutseweg, hoek Achtseweg Zuid, vlak bij halte Eindhoven Beukenlaan.

Deze gedenkzuil is ontworpen door Jan van Eyl. Het in lelijk Nederlands gestelde opschrift luidt: Als aanvang der hoogspoorwerken Eindhoven heeft Mr. H.A.M.T. Kolfschoten burgemeester op 3 december 1947 hier de eerste spade gestoken AD XXVIII XI MCMLIII (Anno Domini 28-11-53). Onder deze tekst staat het wapen van Eindhoven. Bovenaan zijn in een brede reliëfrand kinderfiguren te onderscheiden. De gemeente Eindhoven is eigenaar van het gedrocht.

De gedenkzuil is tijdelijk verwijderd geweest in verband met de spoorverdubbeling van het traject Boxtel-Eindhoven. Het is teruggeplaatst op 14 maart 2002, een maand voordat ik hier door een toevallige omstandigheid verzeild raakte.

Den Haag, 18 april 2009. Muurschilderingen van Inge Krassenburg op de nieuwe gevels aan de Parallelweg.
Ze zijn ook te zien vanaf het perron van Den Haag HS. Foto Peter Haagen.

Delft, 11 april 2009. Deze huizen aan het stationsplein zullen verdwijnen vanwege de aanleg van een tunnel
onder het spoor. Ze zijn door kunstenaars blauw geschilderd. Foto Timo Plugers.

Rotterdam, januari 2006. Als je huis plotseling blauw is geschilderd moet je uitkijken!
Dit pand aan de Beukelsdijk zou korte tijd later worden gesloopt. Foto Aad de Meij.

De 100ste en 1000ste locomotief van Hanomag, vernoemd naar Egestorff (de oprichter van Hanomag) en Bismarck (Pruisische ijzervreter). Tekeningen uit "Die Lokomotive in Kunst, Witz und Karikatur". Hanomag, 1922.

Mulhouse, 11 juli 2007. Muurschildering in de parkeergarage van Hotel du Musée, gemaakt door de vroegere directeur van het spoorwegmuseum in deze stad, die bijna dertig jaar in dit hotel heeft gewoond: Visitez le musée du chemin de fer.

Ede, 12 juni 2009. Muurschildering cafetaria Spoorzicht, Kerkweg 33. Foto Aad Griffioen.

Bunnik, 30 mei 2007. Dit stoepje, hier nog in een aanhangwagen, tegenwoordig bij Blokpost Bunnik, is ontworpen door mijn dochter Charlotte, op basis van een van mijn modellen. De leverancier is Jan de Jong van www.straatwerkinperspectief.nl. Een liefhebber die met u meedenkt en levert door het hele land.

Gehavend omslag van bladmuziek voor piano: de "Gooische Stoomtram Galop" door de in vergetelheid geraakte componist Michaelis, uitgegeven door Brix von Wahlberg uit Amsterdam. De uitgave moet dateren van voor 1898, toen Brix von Wahlberg werd overgenomen door G. Alsbach & Co. De tekening heeft niets met de Gooische Stoomtram te maken. Bovendien galoppeert een stoomtram niet, dus de titel van het muziekstuk is weinig gelukkig gekozen. Het notenschrift bezit ik niet, dus ik heb geen idee hoe het nummer klonk.

London, St. Pancras, 23 juni 2008. The Meeting Place, een negen meter hoog beeld van Paul Day. In oktober 2008 kwam de kunstenaar in het nieuws vanwege zijn plan om de sokkel van dit beeld te voorzien van een afbeelding van een man die van het perron valt, vlak voor een aanstormende metro. De metro wordt bestuurd door Grim Reaper (Magere Hein). Een vrouwenarm strekt zich uit naar de vallende man, maar het is niet duidelijk of zij de man duwt of juist probeert vast te grijpen. Heb je als reiziger iets om over na te denken terwijl je op de Eurostar wacht. (De afbeelding is overigens niet aangebracht, na de vele protesten ertegen.) Artikel in Times Online.

Oud loodstempel, afgedrukt op briefkaart met een handpers. Uitvoering Leonne Spilt.

Kunstherinnering

Mijn dochter Charlotte schreef in het najaar van 2005, toen ze 17 was, voor school deze kunstherinnering.

Amsterdam Centraal, 29 oktober 2009. Foto Carina Spilt.

The Poetry of Railways. Edited by Samuel Carr. Batsford, London, 1978. ISBN 0713402229.

Hurrah! For the mighty engine,
As he bounds along his track:
Hurrah! For the life that is in him,
And his breath so thick and black;
And hurrah for our fellows, who in their need
Could fashion a thing like him –
With a heart of fire, and a soul of steel,
And a Samson in every limb.
– Alexander Anderson (1845-1909)

Schilderachtig spoor. Spoorwegschilderijen van Hans Kaas. Uitg. Aprilis, 2007. ISBN 9059941892.

Beeld van een collectie schilderijen die voornamelijk het spoor in binnen- en buitenland in de periode tussen 1930 en 1970 tot onderwerp hebben. Lees de boekbespreking.

Great Railroad Paintings. Samenstelling Robert Goldsborough. Uitg. Peacock Press, 1976. Boek met reproducties van schilderijen, met voornamelijk Amerikaanse spoorwegen als onderwerp. Bijvoorbeeld het schilderij dat Grif Teller in 1951 maakte van de Horseshoe Curve: een enorme viersporige, in hoefijzervorm aangelegde helling bij Altoona, de hoofdzetel van de Pennsylvania Railroad. Op het omslag staat het schilderij "The Great Northern" van J.B. Deneen.

The Railway Paintings of Don Breckon. Greenwich Editions, London 1992 (eerste druk 1982). ISBN 0862880505. Fantastische schilderijen van Engelse stoomtreinen, met een uitgebreide toelichting van Don Breckon over zijn werkwijze en de achtergronden van zijn schilderijen.

IJzeren lijnen. De Nederlandse Spoorwegen in pennestreken. Tekenwerk van Theo van den Boogaard, onder andere affiches die hij voor NS heeft gemaakt. En natuurlijk citaten uit zijn Sjef van Oekel-albums. Relatiegeschenk, niet in de handel verschenen. ISBN 9080482927.

vorige       start       omhoog