Spoorwegpolitie
|
Hoewel ik de spoorhobby al zo'n beetje een halve eeuw beoefen, ben ik zelden in aanraking geweest met de
spoorwegpolitie. Ik heb weleens wat gedaan wat niet de bedoeling is, maar ik doe geen gevaarlijke dingen. Ik ben
wel gek maar niet goed, om met de filosoof Bassie te spreken.
|
Dienst Spoorwegpolitie (DSP)
|
 De Spoorwegpolitie was vroeger een onderdeel van NS. Begin 2000 is ze overgeheveld naar het Korps landelijke politiediensten (KLPD).
De dienst Spoorwegpolitie (DSP) is verantwoordelijk voor het toezicht op de mobiliteit en veiligheid op het spoor en in de treinen. In samenwerking met en taakafstemming naar de (regio) politiepartners profileert de Spoorwegpolitie zich door een landelijke en specialistische taakuitvoering met een grondige kennis van het railvervoerproces en de relevante wet- en regelgeving.
De dienst is verantwoordelijk voor het toezicht op en de handhaving van de branchegerelateerde regelgeving op het beroepsgoederen- en personenvervoer per spoor in heel Nederland. In alle treinen en op de perrons is de eerstelijnspolitiezorg in handen van de Spoorwegpolitie. In samenspraak met de regionale korpsen is de Spoorwegpolitie ook verantwoordelijk voor de eerstelijns politiezorg op vijf zogenaamde megastations: Amsterdam CS, Den Haag CS, Rotterdam CS, Utrecht CS en Schiphol.
Ook behandeling van en onderzoek naar spoorwegongevallen behoort tot het takenpakket. Bij calamiteiten probeert de Spoorwegpolitie het treinverkeer, na hulp of onderzoek, zo snel mogelijk te laten hervatten, want het stilstaan van een trein heeft, net als op de weg, files tot gevolg. De specifieke kennis van treinen en spoorwegen wordt vooral zichtbaar bij bijvoorbeeld begeleiding van supporterstreinen van en naar voetbalwedstrijden en bij drugscontroles in treinen.
Bron: website KLPD, onderdeel DSP (november 2008). Rechts het nieuwe logo van de DSP.
|
Spopo's
|
Bij de spoorwegen is men gek op verkortingen. Of het een officiële verkorting was weet ik
niet, maar de Spoorwegpolitie werd vaak aangeduid als Spopo. Een ongelukkig gekozen verkorting, die deed
denken aan de Vopo, de beruchte Volkspolizei van de DDR, die onder andere de taak had om mensen die naar
West-Duitsland wilden vluchten dood te schieten.
Omstreeks 1968 heb ik een kleine discussie gehad met een Spopo die niet wist dat
het fotografeerverbod van treinen was opgeheven.
 Op
17 augustus 2007 ben ik op het station van Utrecht aangesproken door twee agenten die een melding hadden
gekregen dat ik een NS-medewerkster op een Segway had gefotografeerd. Ik heb de agenten
mijn mobiele telefoon laten zien, om ze ervan te overtuigen dat je daarmee geen foto's kunt maken.
Kort daarvoor (7 augustus) was in diezelfde stationshal journalist Brenno de Winter opgepakt door twee agenten, nadat hij een
NS-medewerker op een Segway had gefotografeerd. Ze lieten hem pas weer gaan nadat de agenten de foto van zijn camera
hadden gewist. Enkele weken daarna bood de politieleiding hem excuses en een schadevergoeding aan. Tevens zullen
agenten betere instructies krijgen, waaronder het advies zich niet met civiele zaken te bemoeien.
Je kunt ook echt pech hebben. In de jaren zeventig is een Utrechtse journalist op het kantoor van de
Spoorwegpolitie in elkaar geslagen, nadat hij op het station ergens een sticker had opgeplakt. De agenten hadden
de radio hard aangezet om te voorkomen dat iemand zijn geschreeuw hoorde.
Een merkwaardige anekdote hoorde ik rond 1990 over een vrouw die bij de NS in een sollicitatieprocedure zat.
Op een avond werd ze opgebeld door iemand van de Spoorwegpolitie, die geïnteresseerd was in de intieme relaties die
zij er als alleenstaande vrouw al dan niet op nahield. Ik vermoed dat die man met zijn broek op zijn enkels zat
tijdens dit gesprek, maar hij kan natuurlijk ook echt met zijn werk bezig zijn geweest.
|
 Buitengewoon OpsporingsAmbtenaar (BOA)
Alle hoofdconducteurs zijn Buitengewoon OpsporingsAmbtenaar (BOA). Ze zijn te herkennen
aan het BOA-insigne. Voor
deze bevoegdheid hebben ze een opleiding gevolgd en een officieel examen gedaan. Elke vijf jaar vindt een
hercertificering van de bevoegdheid plaats. De BOA-bevoegdheid houdt onder andere in dat men de
mogelijkheid heeft om zwartrijders staande te houden om naar hun naam en adres te vragen en om een proces-verbaal op
te maken.
Behalve BOA-bevoegdheid is er ook een geweldsbevoegdheid (GB). Deze is alleen geldig in combinatie met een
BOA-bevoegdheid. De GB is te behalen na de opleiding RTGB (Regeling
Toetsing Gewelds-beheersing). De GB-bevoegdheid wordt jaarlijks opnieuw gecertificeerd. Met deze bevoegheid mag
een hc risicotreinen begeleiden en assistentie verlenen aan collega's die daar om vragen. In de opleiding
leert men onder andere aanhoudings- en zelfverdedigingstechnieken.
Op 1 oktober 2008 waren er bij de spoorwegen 3198 BOA's, waarvan er 301 ook een GB hadden. (bron: 'Spoor', winter 2008)
... Nu draaide de conducteur zich naar mij en keek mij dreigend aan. "Mevrouw, u mag zich hier niet mee bemoeien."
O nee? dacht ik. "Ik mag me hier wel mee bemoeien, ik ben ook klant. U kunt dit niet maken." De conducteur keek nog
strenger: "Ik sommeer u uw mond te houden." Dit had nog nooit iemand tegen me gezegd. Ik vroeg: "Anders?" "Anders
krijgt u een proces-verbaal..." Uit een Gevalletje ochtendhumeur.
|
 
|
|
Nijmegen, 30 juni 1969. Kever van de gemeentepolitie met arrestant. Tweede foto: Utrecht, 7 juni 2004. Auto's
van het Korps Landelijke Politiediensten. De spoorwegpolitie is hierin opgegaan.
|
 
|
|
Hof, 2 september 1972. De kortste weg van het ene naar het andere perron is soms de duurste. Ik moest een boete
van 10 Mark betalen aan de agent van de Bahnpolizei. Hij was wel uiterst vriendelijk; zo wachtte hij rustig tot
ik klaar was met fotograferen. Dit was de eerste en enige boete die ik in het kader van de spoorweghobby heb gehad.
|
|
|
Rotterdam CS, 27 mei 1972. Ontvangstcomité voor een gezelschap dat achter
een P8 in Nederland rondreisde.
|
 
|
|
Den Haag CS, 10 september 1977. Loc 23 023 van de SSN met een uit elf rijtuigen bestaande trein vol NVBS-leden.
Gemoedelijk volk, maar de Spoorwegpolitie is toch nadrukkelijk aanwezig. Klik hier
voor foto's van deze rit.
|
 
|
|
Utrecht, 23 juli 1989. Tijdens het jubileum NS150 pendelde de Blokkendoostrein tussen Utrecht CS en het Spoorwegmuseum,
Rechts op deze foto's NMBS-stoomloc 12.004 met de Sinjoren-express naar Antwerpen. Ook te zien is een agent van de
spoorwegpolitie die bezwaar komt maken tegen de door de fotograaf ingenomen positie.
|
|
Venlo, 30 april 2004. Bord boven het kantoor van de Koninklijke Marechaussee, die verantwoordelijk is voor de
bewaking van onze grenzen. Vroeger kwamen ze in de trein je paspoort controleren als je de grens overging. Ook de
douane (groen uniform) liep door de trein, om te vragen of je iets aan te geven had. Al deze functionarissen zijn
verdwenen, net als de man of vrouw van de Grenswisselkantoren waar je in de trein je guldens voor Duitse marken
kon wisselen.
|
|
 
|
Roosendaal, 4 juli 2004. In juli 1969 reisde ik met de trein van Luxemburg naar Hilversum. In Roosendaal werd ik
met de andere reizigers naar een grote zaal geleid, waar de douane klaar stond om mijn schamele bezittingen
- een fototoestel en wat uitgedroogde boterhammen - te inspecteren. Tegenwoordig kunnen drugskoeriers ongestoord
passeren; de TGV stopt zelfs niet in Roosendaal.
|
|
|
Frankfurt Flughafen, 15 augustus 2005. Dit station bestaat uit twee delen: het Fernbahnhof voor de
langeafstandstreinen, en de ondergrondse perrons voor de regionale Schnellbahn. Ook is er een vliegveld.
Vandaar de politieagenten met enorme machinegeweren. Dat is een geruststellend idee: bij onraad maaien ze
in één salvo de hele stationshal neer. Maar je mag als onschuldige reiziger best wat voor je veiligheid overhebben...
|
|
Utrecht Centraal, 21 augustus 2006. Op het perron roken mag alleen in de buurt van een rookzuil. Wie op een
andere plaats rookt riskeert een flinke boete. Deze regel geldt natuurlijk niet voor deze marechaussees. Die
mogen overal op het perron roken, gewoon in uniform, onder diensttijd. Ik dacht eerst dat het politieagenten waren, maar
een politieagent wees mij er in een vriendelijk mailtje op dat het marechaussees zijn.
Wat doen marechaussees eigenlijk in Utrecht? Die moeten toch de grenzen van ons landje bewaken? Maar er is wel een
verklaring voor. Vroeger stapten de marechaussees in Emmerich op de trein naar Nederland, maar tegenwoordig
stoppen de internationale treinen daar niet meer. Dus daarom stappen de marechaussees in Arnhem in de ICE, en kun je ter
hoogte van Utrecht opeens "paspoortcontrole!" door de coupé horen bulderen. De drugskoeriers, mensensmokkelaars
en andere boeven zijn natuurlijk al in Arnhem uitgestapt, voor zover ze zo dom waren om niet gewoon met de auto te gaan.
|
|
|
|
|
Helmond, 24 mei 2009. Twee agenten op een Segway in discussie met de eigenaar van
een fout geparkeerde Porsche. De fotograaf werd
wantrouwend bekeken, maar het fotograferen van politieagenten is niet verboden. Althans, in Nederland nog niet.
In Groot-Brittannië is men in het kader van de terrorismebestrijding al weer een stap verder. Foto Ronald Hogenboom.
|
Zo kan het ook...
Op maandag 3 september 2007 liep ik 's ochtends over de nieuwe loopbrug van Rotterdam Centraal. Nadat ik een
interessante foto van de remweerstanden van een Sprinter had gemaakt, zag ik twee agenten mijn richting oplopen.
Ik dacht nee hè, toch niet weer gezeur aan mijn kop? Ik ben op weg naar een Belangrijke Vergadering. Maar de agenten
groetten mij vriendelijk en zeiden: wat een mooi uitzicht, daar zijn wij ook blij mee! En toen liepen ze vrolijk
verder. Net als ik.
|
|
|
Breda, 11 december 2009. In het Graphic Design Museum mag je eigenlijk niet fotograferen, maar ik was er nu toch. En aan een politiemotor kleven geen copyrights. Of eigenlijk toch wel. De
diagonale strepen worden er namelijk niet willekeurig op geschilderd: daar zit een grafisch concept achter. Voor elk voertuig (politie, brandweer,
ambulance, Rijkswaterstaat, Douane, Dienst Justitiële Inrichtingen) wordt een ontwerp op maat gemaakt. In 1992 bedacht door Studio Dunbar, in opdracht van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), vandaar de term BZK-striping. Zelf je auto van dit soort strepen voorzien is
verboden.
|
|
|
Alkmaar, 16 januari 2011. Vol gas over het perron! Foto Patrick Hinderink. Zie ook motormuis in actie.
|
|
|
Hilversum (station), 16 oktober 2010. U rijdt in een politieauto zonder zwaailichten over een fietspad. Mag dat?
Foto Henk Koster.
|
1312: All Cops Are Bastards?
|
|
Barneveld Centrum, 10 mei 2005. Loc 1312. Dit mag niet meer, want 1312 = ACAB = All Cops Are Bastards.
Wie
een T-shirt* draagt met het getal 1312, wordt in Nederland daarom direct voor de rechter gesleept.
* Een T-shirt
heet zo omdat het de vorm heeft van de letter T. Huiswerkopdracht: teken een t-shirt.
|
|
|
|
|
Fotopersbureau Henk Koster, januari 2010
|
|
|
Speurders op het spoor. 75 jaar opsporingswerk bij de Nederlandse Spoorwegen. Door Peter de Lange. Uitgegeven door
NS Beveiliging Services, Utrecht. ISBN 9071542971.
In het boek staat geen jaartal, maar na enig speurwerk ben ik tot de conclusie gekomen dat het in 1994 of 1995 is verschenen.
De oudste vorm van wat later de Spoorwegpolitie is gaan heten dateert uit 1919.
|
|
|
Zie ook:
Een enthousiaste rechter had op Google gevonden dat ACAB staat
voor All Cops Are Bastards. En zelfs de cijfercombinatie 1312 zou
al beledigend zijn voor agenten, want deze cijfers komen overeen met de posities van de letters ACAB in het
alfabet! Deze rechter was iets te ver doorgeschoten op de digitale snelweg. 