Vlaggen en gebaren

Spoorwegmuseum, 10 augustus 2006. Een wachtpost in de omgeving van Haarlem, omstreeks 1848. Een spoorwegwachter geeft met een witte vlag het sein veilig. De wachters communiceerden met elkaar via semaforen (optische telegraaf). Pas later werden seinpalen toegepast die voor de machinisten waren bestemd. Naar een olieverfschilderij van Wouterus Verschuur.

Utrecht CS, 24 maart 1973. Gele vlag: niet tegen het voertuig botsen, niet afstoten. Antwerpen, 30 juni 2005. Rode vlag: niet verder rijden. Spoorwegmuseum, 22 december 2007. Groene vlag: veilig. Simpelveld, 13 december 2003. Blauwe vlag: geeft aan waar de trein langs het perron moet stoppen. Dit stopplaatssein kan ook door een verplaatsbare blauwe lamp worden gegeven, of door twee vaste blauwe lampen langs het perron.

Communiceren kan ook door een bord uit het raam van het seinhuis te hangen. Bijvoorbeeld met de letter L (Langsamer fahren, 70% van de maximum snelheid op het baanvak) of K (Fahrzeit kürzen, zo snel mogelijk rijden als toegestaan op het baanvak). Gefotografeerd in het Verkehrsmuseum Nürnberg. In de hoeken van de foto is aangegeven op welke manier deze opdrachten tegenwoordig met lichtseinen worden gegeven.

Een zeer grofstoffelijke manier van communiceren was het knalsein. Dit werd op de rails gelegd als bij dichte mist de seinen onzichtbaar waren, of in geval van calamiteiten. Wanneer er een trein overheen reed, klonk er een luide knal om de machinist te waarschuwen. Lege opbergbus uit de collectie van de auteur.

Remproefseinen. Nadat een locomotief aan de trein is gekoppeld, moeten eerst de remmen worden gecontroleerd voordat de trein mag vertrekken. Op grote stations, zoals Utrecht, hangen remproefseinen, die worden bediend vanaf een kastje op het perron of langs het spoor. In andere gevallen geeft de rangeerder met armgebaren aan de machinist door wat hij moet doen. Van links naar rechts worden hier de volgende seinen gegeven: remmen vast, remmen los, remmen in orde. Hierna steekt de machinist zijn arm op om te bevestigen dat hij het sein "remmen in orde" heeft begrepen. (Foto's gemaakt op perron Bilthoven, 13 juli 2005. Als professioneel treinenfotograaf draag ik nooit gele vestjes, want dan val je veel te veel op, maar ik heb er wel een paar in mijn verzameling.)

Antwerpen Noorderdokken, 30 juni 2005. Ik fotografeer de vertrekprocedure bij de NMBS. Het armgebaar van de conductrice is hier geen onderdeel van: ze zwaait alleen maar vriendelijk naar de fotograaf.

Havenmuseum Rotterdam, 3 juni 2004. Huiswerkopdracht: beschrijf of teken het gebaar dat bij
het hijsen en vieren met twee bomen gemaakt moet worden als beide lieren gevierd moeten worden.

Armseinen voor gebruik bij marine en koopvaardij. Scheidingsteken: BT, punt: AAA, herhalingsteken: IMI.
Er kan vanaf schepen ook worden geseind met seinlampen; in dat geval wordt morsecode gebruikt.
Geraadpleegde bron: Symbolenwijzer, Karel F. Treebus, Amsterdam University Press, 2007.

The Beatles zijn hier niet bezig met het uitbeelden van het woord HELP. De gebaren die ze maken wijken af van de hierboven getoonde armseinen. Fotograaf Robert Freeman: "I had the idea of semaphore spelling out the letters HELP. But when we came to do the shot the arrangement of the arms with those letters didn't look good. So we decided to improvise and ended up with the best graphic positioning of the arms."

Popular Science, November 1935

Het gebaar voor "veewagen" (stock car), zoals ze dat bij de Amerikaanse spoorwegen maakten: twee handen naast je hoofd, om de oren van een dier na te doen. We begrijpen nu ook de begroeting van een zekere Nederlandse machinist!

vorige       start       omhoog