Oktober 2025

Bunnik, 2 oktober 2025. Loc 1824 met Koplopers 4020 en 4064, van Arnhem op weg naar Amersfoort. Bij de 4064 gaat het om een afgevoerd treinstel, de 4020 fungeerde als remtreinstel.

Spoorwegmuseum zegt vriendschap op

In 1970 werd de 'Vereniging Vrienden van het Spoorwegmuseum’ opgericht. Ik weet niet meer precies wanneer ik lid ben geworden, maar dat zal zo'n vijftig jaar geleden zijn. Doel van de vereniging is het wekken van belangstelling voor het museum en het ondersteunen van bijzondere projecten.

Kort geleden kwam daar op een onverwachte manier een einde aan: de directie van het Spoorwegmuseum liet weten de samenwerking met de vereniging te beëindigen. Hieronder de tekst die ik en de andere leden op 9 oktober 2025 van het bestuur van de vereniging ontvingen:

Het Spoorwegmuseum zegt de samenwerking met de Vrienden op

Het bestuur moet u, zeer tot zijn spijt, de volgende belangrijke mededeling doen.

Op 19 september jl. stond een overleg gepland van drie leden van ons bestuur (Richard Weurding, Peter van der Vlist en Ernst Numann) met de directeur van het Spoorwegmuseum (Leontien Lems) en een ander lid van het Management team van het museum (Martin van Leussen).

Doel van de bespreking was een poging te doen om de onvrede weg te nemen die in de loop van de tijd over en weer was gegroeid over een aantal aspecten van de samenwerking. En om daarmee een gezamenlijk beeld te krijgen hoe wij dit kunnen verbeteren en hoe wij aankijken tegen onze samenwerking in de toekomst.

Van onze kant was voor dat overleg een discussienota opgesteld en aan de directie gezonden, waarover Leontien Lems en Richard Weurding enkele dagen voor het overleg nog telefonisch met elkaar hadden gesproken.

Tot onze verbijstering ging de directie in het overleg op 19 september het gesprek niet aan, maar deelde Leontien Lems ons mee dat het MT had besloten de ‘samenwerking’ met de Vriendenvereniging met ingang van 1 januari 2027 te beëindigen en in afwachting van die einddatum ook geen aanvragen voor subsidie meer bij de Vrienden in te dienen. Een schriftelijke bevestiging van het besluit van de directie lag al klaar en is ons ter plekke uitgereikt.

Het Spoorwegmuseum baseert haar besluit op – discutabele of zelfs onjuiste – argumenten, die op het volgende neerkomen:

• De nieuwe koers van het museum, nodig om het museum gezond en toekomstbestendig te maken, sluit niet meer aan bij de doelgroep en de visie van de Vrienden; de Vrienden richten zich op volwassenen die geïnteres-seerd zijn in de (cultuur-) geschiedenis van het spoor en treinen; het museum richt zich vooral op families met kinderen en educatie;
• Het museum meent dat er geen balans meer is tussen wat de Vrienden bijdragen aan het museum en de kosten die het museum maakt om de Vrienden te faciliteren. De Vrienden versterken het museum daardoor onvoldoende.

Het bestuur was en is uiteraard geschokt en verbijsterd door dit eenzijdige besluit en de gang van zaken daarom heen. Het heeft aan directie en Raad van toezicht van het museum een antwoord gezonden [zie hieronder]. Daarin zijn de gehanteerde argumenten weersproken. Een inhoudelijke reactie daarop van de kant van de geadresseerden is uitgebleven.

Het behoeft geen betoog het besluit van het museum een enorme impact heeft op onze vereniging, die zich meer dan vijfenvijftig jaar met succes voor het museum heeft ingezet.

De gevolgen van het besluit zijn nog niet geheel te overzien, ook al omdat het, voor zover wij weten, in museaal Nederland nog niet eerder is vertoond dat een museum zich ontdoet van een vriendenvereniging van wie het regelmatig subsidies ontvangt.

Vanzelfsprekend beraadt het bestuur zich op de ontstane situatie. Het is in spoedoverleg bijeen geweest. De eerste genomen maatregelen zijn:

• er is tot een onmiddellijke ledenstop besloten en
• er zal een informatieve ledenraadpleging plaatsvinden op 22 november 2025. Daarvoor zult u binnenkort een afzonderlijke uitnodiging ontvangen.

Het bestuur betreurt het te zeerste u deze slechte tijding te moeten brengen. Wij zullen ons uiterste best doen te onderzoeken welke mogelijke scenario’s ons ten dienste staan en die op 22 november met u bespreken.

Met vriendelijke groet namens het gehele bestuur,
Richard Weurding, Voorzitter

Antwoord van het bestuur aan de directie van het museum

Hieronder de tekst van de brief die het bestuur van de Vrienden op 24 september 2025 heeft gestuurd aan de directie van het Spoorwegmuseum (L. Lems) en de Raad van toezicht Spoorwegmuseum (R. Luyten).

Beste Leontien,

Wij zijn verbijsterd en met stomheid geslagen over hetgeen je in het gesprek van afgelopen vrijdag tussen jou en Martin van Leussen (MT lid museum) enerzijds en onze bestuursdelegatie van mij, Peter van der Vlist en Ernst Numann hebt medegedeeld aangaande de verbreking van de relatie van het Spoorwegmuseum met de Vereniging Vrienden van het Spoorwegmuseum.

Deze als een donderslag bij heldere hemel gekomen mededeling houdt in dat de dit jaar 55 jaar bestaande samenwerking eenzijdig door het museum per 1 januari 2027 zal worden beëindigd. Dat wordt bevestigd in de brief die je ons aan het einde van de bespreking hebt overhandigd.

Het initiatief tot het gesprek is van ons uitgegaan en wij hebben je tevoren een discussienota gezonden, waarover ik als voorzitter voor de bespreking telefonisch met jou van gedachten heb gewisseld. Daarbij heb je op geen enkele manier zelfs maar laten doorschemeren dat de insteek van het gesprek van de kant van het museum een geheel andere zou zijn. Wij dachten op basis van onze zorgvuldig verwoorde discussienota een goed gesprek te kunnen hebben over een gedeelde visie op de toekomstige samenwerking. Dat liep uit op een complete deceptie. Een overvaltechniek die men onder 'vrienden' niet verwacht en hoeft te verwachten.

Vanzelfsprekend zal ons bestuur, en zal uiteindelijk ook de ledenvergadering, zich op onze positie en de toekomst van de vereniging beraden. Daarom zullen wij hierna slechts kort ingaan op de inhoud van de brief. De brief roept een aantal vragen op.

a. Wat de door jou genoemde 'gezonde balans' tussen de prestaties en de tegenprestaties betreft: de door het museum opgestelde kosten-batenanalyse hebben wij vorig jaar al gezamenlijk besproken. Die bleek aanmerkelijk te moeten worden genuanceerd en werd bijgesteld. Nu lijkt hier weer in de brief opnieuw naar de eerste foutieve versie te worden verwezen.

b. Van korting op aankopen in de winkel is ons niets bekend.

c. Dat de doelgroep die de vrienden vormen niet meer verenigbaar zou zijn met de doelgroep(en) waarop het museum zich wil gaan richten, wekt verbazing: het Spoorwegmuseum zal zich, mogen wij hopen, toch in elk geval te allen tijde ten doel moeten blijven stellen het nationaal spoorwegerfgoed te bewaren en publiekelijk te ontsluiten. Dat maakt onze achterban tot een blijvend belangrijke doelgroep.

d. Wij hebben positief gereageerd op de aangekondigde 'koerswijziging' van het museum en hebben in het verlengde daarvan inmiddels al twee projecten gefinancierd die meer op het educatieve vlak liggen: de inrichting van de HSM-D en 'Dieren op het Spoor'. Dat zouden wij nooit gedaan hebben als wij dat niet aan onze eigen achterban hadden kunnen uitleggen. Wij snappen dus de lijn van argumentatie niet.

e. Onze vereniging telt bijna 800 leden die allen op hun eigen manier het museum een warm hart toedragen. Deze vriendschap is voor sommige leden zo sterk dat zij tot het einde van hun leven aanzienlijke donaties doen. De wijze waarop deze vriendschap nu eenzijdig door het museum wordt beëindigd is nauwelijks uitlegbaar.

Niettemin is met het besluit van de museumdirectie dat aan onze samenwerking - die voor zover wij weten nog nooit principieel ter discussie heeft gestaan - dus een eind moet komen, een eenzijdig besluit genomen zonder overleg en afweging van alternatieve opties.

Daarbij is het museum zich ongetwijfeld bewust van de impact die dit besluit voor het (voort)bestaan van onze vereniging heeft. Op dit punt hadden wij meer zorgvuldigheid van het museum mogen verwachten en behouden wij ons dan ook alle rechten voor.

Wij laten de beëindiging van de relatie geheel voor rekening van het Museum.

Wij vermoeden dat het in museaal Nederland nog niet eerder is vertoond dat een museum zich ontdoet van een vriendenorganisatie, van wie het regelmatig subsidies ontvangt. Een volkomen raadsel (en onzes inziens onverdedigbaar) is bovendien waarom het museum met onmiddellijke ingang - en dus meer dan vijftien maanden voor de afloop van de 'samenwerking'- blijkbaar niet meer met de vriendenvereniging in verband gebracht wenst te worden, alsof wij het museum ernstige imagoschade hebben toegebracht. Ook op dat punt behouden wij ons alle rechten voor.

Wij constateren overigens ook dat een inhoudelijke reactie op onze ingebrachte discussienota in het geheel niet aan de orde is geweest in onze bespreking, noch in de aan ons overhandigde brief. Daarom hechten wij eraan te beklemtonen dat wij in de komende periode blijven openstaan voor gesprekken met het museum, niet alleen om te praten over de door ons ingebrachte discussiepunten maar ook om te bezien of knelpunten die het museum blijkbaar ervaart, gezamenlijk kunnen worden geadresseerd.

Uiteraard zullen wij ons in de eerstvolgende bestuursvergadering beraden over de door het eenzijdige besluit van het museum ontstane situatie en de door onze vereniging uit te zetten koers. Je zult begrijpen dat wij dat buiten aanwezigheid van een vertegenwoordiger van het Museum willen doen.

Met vriendelijke groet,
namens het bestuur van de Vereniging Vrienden van het Spoorwegmuseum,
Richard Weurding, Voorzitter

Bericht aan de medewerkers van het Spoorwegmuseum

Langs een andere weg (dus niet via de Vrienden) kreeg ik de beschikking over het bericht dat Leontien Lems aan de medewerkers van het Spoorwegmuseum stuurde kort na het gesprek op 19 september:

Beste collega's,

Onlangs heeft er een gesprek plaatsgevonden met het bestuur van de Vereniging van Vrienden over het beëindigen van onze samenwerking per 1 januari 2027. Graag licht ik toe waarom dit besluit is genomen.

Zoals jullie weten, vaart het museum een nieuwe koers die noodzakelijk is om het museum financieel gezond en toekomstbestendig te maken. De koers en visie van het museum sluiten niet meer goed aan bij visie en doelgroep van de Vrienden. Zij richten zich primair op volwassenen die geïnteresseerd zijn in (cultuur)geschiedenis en (historische)treinen. Het museum blijft zich primair richten op gezinnen met kinderen en op educatieve groepen.

Daarnaast wordt de focus bij de werving van additionele financiële middelen verlegd naar thematische geefkringen en fondsen die breed maatschappelijk worden ingestoken. De huidige Vrienden kunnen het museum natuurlijk ook rechtstreeks blijven steunen door een donatie, schenking of legaat. Meer informatie daarover is te vinden op onze website.

Last but not least is er al geruime tijd geen sprake (meer) van een gezonde balans tussen de prestaties (baten) en tegenprestaties (lasten) die voor het Spoorwegmuseum voortvloeien uit de samenwerking met De Vrienden. De Vrienden versterken het museum daardoor onvoldoende. Dit heeft mij - in overleg met de Raad van Toezicht - doen besluiten de samenwerking met de Vereniging van Vrienden te stoppen per 2027.

De liefde voor het spoorse erfgoed van de Vrienden is groot en altijd groot geweest. Wij zijn blijven de Vrienden dankbaar voor projecten in het verleden die onder meer met financiële steun van de Vrienden tot stand zijn gekomen. Vanuit diezelfde liefde slaan we als Spoorwegmuseum echter een nieuw ‘spoor’ in om ook voor toekomstige generaties een relevante plek van beleving, verdieping en verwondering te zijn.

Mocht je naar aanleiding van dit bericht nog vragen hebben; zet ze even op de mail of spreek me even aan.

Met vriendelijke groet,
Leontien Lems

NVBS Actueel - oktober 2025

Op 24 oktober 2025 verscheen NVBS Actueel oktober 2025. NVBS Actueel is de maandelijkse digitale nieuws­brief van de NVBS, met lezens­waardige artikelen en tips over activiteiten van de NVBS. Een abonnement is gratis, ook voor niet-leden.

vorige       start       omhoog