Dieseltreinstellen DE 3 (plan U, Rode Duivel)

In de jaren 1960-1963 werden de dieseltreinstellen Plan U gebouwd. Deze zijn onder de nummers 111 t/m 152 in dienst gekomen. Ze waren eerst rood ("Rode Duivels"), maar zijn later geel geschilderd. In 1972 werd begonnen de schuifdeuren te vervangen door zwenkdeuren. Alleen de schuifdeur in de bagageafdeling bleef behouden.

Een deel van de treinstellen is eind jaren 90 gereviseerd. Daarbij kregen ze onder andere een soort zwarte afzuigkap bovenop de motorwagen. Dit was de uitlaat voor het dieselaggregaat dat in de bagageruimte werd geplaatst. Deze ruimte was toen niet meer toegankelijk voor reizigers. Vijf treinstellen werden toen bovendien voorzien van ATB-NG en kregen daarbij nieuwe nummers: 191 (ex-137), 192 (ex-135), 193 (ex-122), 194 (ex-130) en 195 (ex-141).

De dieseldrieën sleten hun laatste dagen onder andere tussen Groningen en Zwolle. Eind 2003 zijn ze allemaal uit dienst gegaan. Treinstel 114 is bewaard gebleven voor het Spoorwegmuseum. De treinstellen 113, 115 en 121 zijn overgedragen aan de Haarlem-IJmuidense Spoorweg Maatschappij (HIJSM). In februari 2009 zijn deze stellen vernield door vandalen. Enkele treinstellen zijn in 2006 naar het buitenland verkocht.

Groningen, 27 juli 1967. Een onbekende Rode Duivel.

Treinstel DE3 139 in Roermond, 25 juli 1968. Tweede foto: treinstel 147 in Nijmegen, 30 juli 1968.

Venray, 15 juni 1969. Treinstel 130. Tweede foto: Werkplaats Tilburg, 30 juni 1969. Sik rangeert met een DE3.

Dordrecht, 30 juni 1969. Stuurstandrijtuig en middenbak van treinstel 129. Op de derde foto het motorrijtuig van treinstel 144. Beide treinstellen beschikken nog over de oorspronkelijke schuifdeuren. Later zouden deze worden vervangen door zwenkdeuren zoals plan V die heeft. De dieseltreinstellen deden dienst op de westelijke tak van de Betuwelijn.

Hoorn, 27 juni 1970. Een anonieme Rode Duivel. Op het perron mijn fototas en tweede camera. Tweede foto: Zwolle, 3 augustus 1970. Treinstel 118 als trein naar Emmen.

Utrecht CS, 26 juli 1972. Treinstel 148, nog rood maar al wel voorzien van nieuwe zwenkdeuren. De oorspronkelijke schuifdeuren waren geen succes, vooral niet in combinatie met stuifsneeuw.

Amsterdam CS, 7 april 1973. Dieseltreinstel 134 naar Enkuizen; links treinstel 510.

Werkplaats Haarlem, 27 oktober 1973. Treinstellen 142 en 501. Het elektrische stel is duidelijk iets hoger dan het dieseltreinstel. Ook de koppelingen zitten op verschillende hoogte. Treinstel 501 had de eerste paar jaar overigens nog laaggeplaatste koppelingen.

Venlo, 13 mei 1988. Treinstel 122 vertrekt richting Blerick, daarnaast Sik 253. De oude beveiliging zal niet lang meer in gebruik zijn.

Meppel, 4 augustus 2003. Treinstellen 192 en 194 resp. 191 rijden als stoptrein "onder de draad" tussen Groningen en Zwolle.

Bilthoven, 7 december 2003. Afscheidsrit met twee treinstellen plan U (195 en 125). De trein reed de volgende dienstregeling: Amf (sp 3) 10:23 - Utm 10:39 - Tl 11:05/11:06 - Ah (sp 3) 11:43/11:47 - Zp (sp 503) 12:08/12:09 - Go 12:30/12:33 - Hgl (sp 305) 12:45/13:03 - Odz (sp 502) 13:12/13:20 - Aml (sp 206) 13:41/13:47 - Vhp 14:02/14:15 - Mrb 14:24 - Gbg 14:34/14:38 - Emn (sp 571) 14:56/15:15 - Co 15:29/15:36 - Mrb 15:55/16:02 - Omn 16:09/16:17 - Zl (sp 14) 16:31

Simpelveld, 13 december 2003. De koppen van treinstellen 766 en 116. Koersrol van de 116. En het motorrijtuig met de lelijke afzuigkap (uitlaat voor het dieselaggregaat) die er een aantal jaren geleden op is gezet. De treinstellen 766 en 116 waren te gast tijdens een excursie van de Stichting Mat'54 Hondekop-Vier. Op deze dag werd ook afscheid genomen van de DE3 in normale dienst. Klik hier voor meer foto's bij de ZLSM.

Werkplaats Haarlem, 12 juni 2004. Treinstel 113 van de HIJSM: de Haarlem-IJmuidense Spoorweg Maatschappij. Het stel is al gedeeltelijk teruggebracht in de oorspronkelijke rode kleur.

Watergraafsmeer, 28 augustus 2004. Treinstel 114 van het Spoorwegmuseum en de inmiddels geheel rode 113 van de HIJSM.

Bilthoven, 13 november 2004. Loc 1302 bracht treinstel 114 over van Blerick naar Zwolle. Dat leverde niet zo'n spannende foto op, vandaar dat ik een animatie heb gemaakt waarbij duidelijk het verschil tussen plan U en plan V/T is te zien.

Apeldoorn, 2 september 2005. De afgelopen weken zijn de in Amersfoort opgeslagen treinstellen Plan U overgebracht naar andere plaatsen in het land. Dat ging niet altijd probleemloos: verschillende keren zijn daarbij Scharfenbergkoppelingen losgerukt van het bijbehorende treinstel. Slepen is nog niet zo eenvoudig! De toekomst van deze stellen is onzeker. Zou er nog een buitenlandse koper voor te vinden zijn? Een paar stellen blijven in elk geval rijvaardig in Nederland achter. Op deze foto treinstel 126, gesleept door loc 6445, gefotografeerd door Hugo Richter.

Amsterdam, 4 september 2005. Treinstel 113 van de HIJSM reed proefritten over de Utrechtboog. Dit is de nieuwe verbinding vanaf Bijlmer naar de richting RAI en verder naar Schiphol. De ritten hadden tot doel het testen van de nieuwe ERTMS-beveiliging van Bombardier. Tegelijk werd er een wegleerfilm gemaakt voor het opdoen van wegbekendheid voor de machinisten van NS Reizigers. Foto Patrick Esseling.

Toen en nu: dieseldampen onder de kap

Amsterdam CS, 7 april 1973 en 2 november 2006. In 1973 werd de dienst tussen Amsterdam en Enkhuizen uitgevoerd met dieseltreinstellen. Vaak met een DE5, maar op deze foto DE3 134. Drieëndertig jaar later kwamen treinstellen 113 en 115 van de HIJSM (Haarlem-IJmuidense Spoorweg Maatschappij) even kop maken. In februari 2009 is het materieel van de HIJSM vernield door vandalen.

Op 13 april 1976 botste bij de Suiker Unie aan de Peizerweg in Groningen een trein (treinstel 129) tegen een vrachtwagen. Deze was met een enorme generator op weg van Frankrijk naar een andere suikerfabriek: CSM Vierverlaten te Hoogkerk. De chauffeur was verkeerd gereden en kwam via een landweggetje op een overweg terecht. Hij dacht dat dit een ongebruikt fabrieksspoor was en stapte uit om de weg te vragen. Toen er een trein aankwam, kon hij zijn vrachtwagen vanwege de zware lading niet meer op tijd wegkrijgen. Pieter Aikema, die deze foto's stuurde, was 7 jaar en zat met zijn tweelingbroer en zijn moeder in de trein. Ze zijn na de botsing door een sterke man uit de trein geholpen. Nadat ze bij een dichtbij gelegen bedrijf hun handen hadden gewassen, zijn ze met een taxi naar huis gegaan. Andere passagiers zijn opgehaald door een extra trein (zie krantenfoto; op het houten hek staat "HEK SLUITEN"). In het voorste deel van de trein waren de passagiers door de bodem gezakt, maar er waren alleen lichtgewonden. De machinist wist zich op tijd te redden door naar achteren te rennen. De kleurenfoto is gemaakt door de vader van Pieter Aikema (in die tijd machinist bij NS, maar niet betrokken bij dit ongeval). De beschadigde generator ging terug naar de fabriek in Frankrijk en is later in dat jaar alsnog in gebruik genomen.
Anno 2010 draait de generator nog steeds. De fabriek in Hoogkerk is inmiddels overgenomen door Suiker Unie; de fabriek in Groningen waar het ongeluk gebeurde wordt op dit moment (mei 2010) gesloopt.

Stator Bedrijfshulpverlening in Utrecht, 20 april 2003. Brandende Plan U (treinstel 129). Dit treinstel werd gebruikt voor oefeningen, totdat het door vandalen in brand werd gestoken. Deze brandoefening stond dus niet op het programma! Er ligt een ringleiding op het terrein, maar omdat het een zondag was stond er geen druk op. In de wijde omgeving was ook geen brandkraan te vinden. Het treinstel is volledig uitgebrand en is ter plaatse gesloopt. Er stonden ook een 2200 en een Sik, deze zijn over de weg afgevoerd. De brandweer oefende vroeger heel vaak bij Stator, maar omdat dit bedrijf veel te duur is geworden gebeurt dat nu nog zelden. Foto collectie René van Poppel.
Met dank aan Marcel van Westendorp van de vrijwilige brandweer Zuilen, www.stoompagina.nl.

Stator Bedrijfshulpverlening in Utrecht, in 2005 vanuit de lucht gezien. Het uitgebrande treinstel stond er nog steeds.
Bron: Google Earth, http://earth.google.nl/.

Sliedrecht, 9 december 2006. Plan U treinstel 113 is op weg naar Dordrecht. De trein rijdt op de spoordijk naar de Baanhoekbrug bij Sliedrecht. Dit was de laatste dag waarop NS Reizigers de dienst tussen Geldermalsen en Dordrecht onderhield. Bij wijze van afscheid reed treinstel 113 een paar slagen. Foto Cor Lageweg.

Bad Bentheim, 13 mei 2007. De DE3-stellen 125 en 193, die al een hele tijd geleden zijn opgeknapt in Zwolle, Vlak voordat ze zouden worden overgebracht naar hun nieuwe thuisbasis in Slowakije. Foto Fokko van der Laan.

Twee DE3-stellen (125 en 193) zijn op weg naar Slowakije. Op 17 mei 2007 gefotografeerd in Decin Vychod (Tjechië), getrokken door loc 203 507 en LK 2, op 20 mei 2007 in Kuty (Slowakije), getrokken door BRKS 771 507-1.
Foto's Daniël Friederichs.

Zwolle, 10 juni 2007. Voor de liefhebbers zijn er nog steeds DE3'en te koop.
Met enig achterstallig onderhoud moet rekening worden gehouden...
Foto Manuel van der Wal.

Simpelveld, 23 september 2007. DE3-treinstel 121 was te gast tijdens het dieselweekend. Voor een toelichting op de lampjes van de ATB-kast zie het thema Treinbeïnvloeding. Foto Marc van der Linden.

Amersfoort, 10 mei 2009. Plan U 121 van de HIJSM is achter een loc van RRF overgebracht van Haarlem naar Amersfoort. Tussen Amersfoort Vathorst en Zwolle heeft deze combinatie roestgereden. In Amersfoort zal de Stichting Historisch Dieselmaterieel de 121 opknappen; dit treinstel is enige tijd geleden ernstig vernield door vandalen. Foto Edwin Lageweg.
De overbrenging van de 121 was mogelijk dankzij de medewerking van Roestrijden.nl.

Uit "Onze treinen en locomotieven" (1966)

Dieseltreinen in Nederland. Door Carel van Gestel e.a. Uitg. de Alk, Alkmaar, derde druk 1997. ISBN 9060139755. Overzicht van alle verbrandingsmotorrijtuigen en dieseltreinstellen die in Nederland dienst hebben gedaan of nog dienst doen, inclusief die van buitenlandse maatschappijen.

Blauwe Engelen en Rode Duivels. Door Carel van Gestel e.a. Uitg. de Alk, Alkmaar, 2000. ISBN 9060131126. Dit boek is een aanvulling op "Dieseltreinen in Nederland."

vorige       start       omhoog