Dieseltreinstellen DE1 en DE2 (Blauwe Engel)

De motorrijtuigen 21 t/m 50 en tweerijtuigstellen 61 t/m 106 zijn gebouwd in 1953 en 1954 door de firma Allan uit Rotterdam. Aanvankelijk waren ze blauw geschilderd ("Blauwe Engel"), later rood. Op hun neus droegen ze een fraaie vleugel, naar de fabrikant ook wel Allan-vleugel genoemd.

Tot de serie behoort ook de Kameel, het inspectievoertuig van de NS-directie. Een deel van de tweerijtuigstellen is vanaf 1976 gemoderniseerd en geel geschilderd. Ze kregen daarbij ook nieuwe nummers: 161 t/m 186. De Blauwe Engelen zijn niet meer in dienst, maar verschillende exemplaren zijn bewaard gebleven.

Allan heeft in de jaren vijftig vergelijkbare treinen geleverd aan Portugal.

"De blauwe engel noemt men in spoorwegkringen het nieuwe diesel-electrisch motorrijtuig, dat met ingang van de zomerdienst op de niet-geëlectrificeerde baanvakken zal verschijnen. En die bijnaam is zeker niet misplaatst, want behalve dat de kleur van dit nieuwe materieel geparenteerd is aan het blauw van de hemel, is de gang van deze treinstellen, inzonderheid natuurlijk op de sterke baan, als op vleugelen. (...)

Twee motorrijtuigen, twee-wagentreinstellen of een motorrijtuig en een twee-wagentreinstel, kunnen tegelijk door één man worden bediend. (...) Het twee-wagentreinstel biedt plaats aan honderd zeven en negentig personen. Het andere kan ruim honderd reizigers vervoeren." Algemeen Handelsblad, 13 mei 1953.

Instructie dieselelectrische één- en tweewagenstellen. N.V. Allan, Rotterdam 1954. Het officiële instructieboekje van de fabrikant van de Blauwe Engelen. Met bedieningsvoorschriften, aanwijzingen voor het verhelpen van storingen en veel schema's. Ook enkele foto's, zoals van de stuurstand.

Een Blauwe Engel ramde op 11 februari 1955 een auto op een onbewaakte overweg bij Doetinchem en sleurde de wagen een paar honderd meter mee. De bestuurder van de auto kwam om het leven.

(Foto uit het Algemeen Handelsblad van 12 februari 1955. Het Vrije Volk toonde die dag dezelfde foto, maar was zo kies om van het slachtoffer alleen de initialen te vermelden.)

Links: Groningen, 27 juli 1967. Een onbekende (blauwe) Blauwe Engel. Rechts: Groningen Noord, tweede helft jaren 60. Een rode Blauwe Engel. Foto Cor Tillema.

Enschede, 29 juli 1968. Motorrijtuig 39 (blauw). Tweede foto: Nijmegen, 30 juli 1968. Tweewagenstel 69.

Bussum Zuid, 3 april 1969. Treinstel 96 tijdens een overbrengingsrit.

Zwolle, 2 juli 1969. Motorrijtuig 21, het eerste uit zijn serie. Tweede foto: Mariënberg, 2 juli 1969. Rechts treinstel 64 op weg naar Emmen, links een trein in de dienst op Almelo.

Leeuwarden, circa 1969. Een nog blauwe Blauwe Engel vertrekt met een rode soortgenoot richting Staveren of Harlingen.
Foto collectie Mike Morant.

Prentbriefkaart met een DE2 rijdend door "Het Ravijn" bij Nijverdal (spoorlijn Zwolle-Almelo).
Verzonden in 1972, postzegel 25 cent.

Leeuwarden, 27 juli 1970. Treinstel 91 als trein naar Staveren (tegenwoordig Stavoren), links treinstel 382. Met treinstel 88 gingen wij naar Franeker. De arm is van mijn zus.

Harlingen, 27 juli 1970. Treinstel 88 als trein naar Leeuwarden (deze foto is gepubliceerd in een NVBS-kalender).

Franeker, 27 juli 1970. Treinstel 79. Mijn broer Leo staat op het perron.

Klik hier voor meer foto's in Friesland.

Aachen West, 4 augustus 1970 en 15 juli 1997. DE1 43 op weg naar Maastricht (via Simpelveld),
DE2 178 op weg naar Heerlen (via Herzogenrath).

Aachen West, 4 augustus 1970. Een trein uit Maastricht in de boog bij het grote rangeerterrein. Rechts buiten beeld ligt het locdepot. Tweede foto: motorrijtuigen 47 en 43 op weg naar Aachen Hbf.

Valkenburg, 10 augustus 1970. Motorrijtuigen 46 en 45 als trein naar Heerlen. Tweede foto: Simpelveld, 15 augustus 1970. Motorrijtuig 29 vertrekt naar Heerlen. Links stoomloc 050 788 met een goederentrein naar Aachen.

Aachen Hbf, 15 augustus 1970. Motorrijtuig 43 als trein naar Maastricht.

Heerlen, 21 september 1970. Motorrijtuig 45 loopt binnen. Op de tweede foto links motorrijtuig 29. Ik herinner me dat even later de stationschef met zijn spiegelei het vertreksein wilde geven, maar dat de conducteur van motorrijtuig 29 dat maar onzin vond.

Lichtenvoorde-Groenlo (tussen Winterswijk en Zutphen), 29 mei 1971. Treinstellen 64 en 77. Foto's Wim Vink.

Groningen, 28 april 1973. Dieseltreinstel 72 op het tractieterrein.

Zwolle, 4 augustus 1973. Treinstel 65 zal over vier minuten vertrekken naar Kampen. Op de tweede foto treinstel 94 bij de dieselloods.

Culemborg, 3 juni 1974. Treinstel 77 op weg van Utrecht naar De Betuwe. Tweede foto: Utrecht oostzijde, 10 oktober 1976. Jarenlang reden er dieseltreinen "onder de draad" van Geldermalsen naar Utrecht, totdat de lijn naar Tiel werd geëlektrificeerd.

Wadenoijen (lijn Geldermalsen-Tiel), 18 september 1977. DE2 93 op weg van Utrecht naar Tiel. Een jaar later was dit traject dubbelsporig en geëlektrificeerd.

Overstappen in Tiel, op 21 augustus 1983. Links treinstel 853 uit Utrecht, rechts treinstel 173 naar Nijmegen.

Op 30 juli 1984 zijn de rode diesel-eentjes 36 en 21 onderweg van Mariënberg naar Almelo. De telegraafpalen langs het enkelsporige lijntje geven met de mooie omgeving een lekker Hollands landschap weer. Helaas hebben de dieseltjes niet meer de zo kenmerkende fraaie Allan-vleugel op hun neus. Foto Rob van der Rest.

Arnhem, 1984. Treinstel 93, vers in de rode verf gezet. Foto Bart Gerritsen.

Kerkrade, 13 mei 1988. Veel belangstelling voor treinstel 179, vlak voor het buiten dienst gaan van de Miljoenenlijn. Tweede foto: Arnhem, 24 oktober 1992. Treinstel 169.

Utrecht, 25 juni 1989. De schitterend gerestaureerde Blauwe Engel 41. Bij de redding van dit motorrijtuig heeft de Stibans een belangrijke rol gespeeld.

Nabij Zutphen, 4 oktober 1991. Een gerenoveerde dieseltwee.

Mariënberg, 19 augustus 1994. Treinstel 167 vertrekt naar Almelo. Rechts een olietrein met locs 6431 en 6436, die zojuist is binnengekomen uit Coevorden.

Mariënberg, 24 augustus 1995. Treinstel 173 in de pendeldienst tussen Almelo en Mariënberg. Links staat treinstel 2102, op weg van Emmen naar Zwolle. Tweede foto: de cabine van Bk 173.

Mariënberg, 24 augustus 1995. Links treinstel 169 in de dienst op Almelo, rechts treinstellen 2101 en 2106 als trein naar Emmen.

Aachen Hbf, 15 juli 1997. Treinstel 171 in de pendeldienst tussen Heerlen en Aachen.

Aachen West, 15 juli 1997. Treinstel 171 op weg van Heerlen naar Aachen Hbf. Links radiografisch bediende rangeerloc 335 013.

Hengelo, 2 oktober 1999. Tijdens een open dag gaven museumstel 41 en DE2 180 van Syntus acte de présence. Links naast de DE2 staat loc 01 1075 van de SSN.

Werkplaats Haarlem, 12 juni 2004. Treinstel 180 en loc 647 met koppelwagen.

Bilthoven, 24 juli 2004. Motorrijtuig 41 tijdens een overbrengingsrit. Het rijdt van Tilburg via Lunetten en het Spoorwegmuseum, en zal op het middenspoor tussen Bilthoven en Den Dolder kopmaken, om daarna naar Utrecht Centraal en de HTMU-loods te rijden. De bovenste foto maakte ik om 12:56 uur vlak bij de overweg in de Leijenseweg. Een kilometer verderop stond Dennis Revier met zijn camera op het perron van Bilthoven. Na het kopmaken legde Martin Kaptein het motorrijtuig vast bij de overweg bij het station. En even later, om 13:11 uur, kreeg ik de trein weer voor mijn lens, met in de achtergrond de overweg in de Leijenseweg.

Watergraafsmeer, 28 augustus 2004. Treinstel 41 van het Spoorwegmuseum en de gele 180 van de HIJSM (Haarlem-IJmuidense Spoorweg Maatschappij).

Treinstel 186 zal ook bewaard blijven. Dit stel is eigendom van de stichting Historisch Streekvervoer Achterhoek (HSA).

Groningen, 23 april 2005. Motorrijtuig 41 voor de tabaksfabriek van Koninklijke Theodorus Niemeyer B.V. Bas Jantzen, die deze foto maakte, mailde: "Wij wonen zo’n 200 meter van de fabriek af en ik vraag me wel eens af in hoeverre we meeroken als de fabriek draait. Soms moeten de ventilatieroosters in de achtergevel zelfs gesloten worden. Maar ja, het is een geur die wel bij de stad hoort. Net als de geur van de Suiker Unie..." Zie ook het thema Trein & genot.

Windesheim, 19 november 2005. DE1 41 is voor onderhoud in Zwolle geweest. Bij wijze van verrassing vond de terugrit naar het Spoorwegmuseum plaats in combinatie met een rit van de HSA. Hier is het motorrijtuig op weg naar Zutphen, waar de koppeling met zijn gele broer zal plaatsvinden. Foto Fokko van der Laan.

Oosterbeek Hoog, 19 november 2005. DE2 186 van de stichting Historisch Streekvervoer Achterhoek (HSA) gaat een bezoek brengen aan het Spoorwegmuseum. In opzending reed vanaf Zutphen motorrijtuig DE1 41 mee naar Utrecht. Foto Hugo Richter.

De foto hierboven is wat later gemaakt, even voorbij Ede-Wageningen, door Martin Kaptein.

Het dieselduo, poserend in het Spoorwegmuseum, gefotografeerd door Remco van den Bosch en Martijn Jaminon.

Bilthoven, 6 maart 2006. Blauwe Engel 41 is op weg van het Spoorwegmuseum naar de werkplaats Tilburg. Omdat treinen vanaf het museum naar Lunetten niet links kunnen rijden, is er een flinke omweg nodig. Het motorrijtuig heeft zojuist kop gemaakt op het middenspoor tussen Bilthoven en Den Dolder. Voor de fotograaf is dit leuk, want die ziet de trein twee keer langsbrommen.

Bunnik (km 42,5), 17 maart 2007. Vandaag reed DE1 41 een proefrit tussen Utrecht en Arnhem. Op de heenweg met anderhalf uur vertraging, dus toen stond ik natuurlijk niet meer paraat op mijn semi-legale spotplek. Omdat de machinist luid toeterde, kon ik nog net een paar foto's maken. Ik was druk bezig met het monteren van een nieuwe trapleuning. De oude leuning zie je in het midden van de foto. Ik had er niet op gerekend dat de Blauwe Engel volgens dienstregeling weer terug zou keren. Dat deed hij wel (die +10 zie ik door de vingers), opnieuw luid toeterend en nu ook langzaam rijdend. Volgende keer op tijd rijden mijne heren, dan kan ik jullie beter op de foto zetten! ;-)

Leusden, 16 september 2007. DE1 41 aan het eindpunt van de PON-lijn. Vroeger was dit een belangrijke verbinding tussen Amsterdam en Duitsland, via Amersfoort, Rhenen, Kesteren en Nijmegen. Foto Etienne Blaas.

Nieuw Buinen, 23 september 2007. Treinstel 186 van de stichting Historisch Streekvervoer Achterhoek (HSA) was op bezoek bij de STAR. Hier is het stel te zien als trein 3704 richting Musselkanaal. oto Fokko van der Laan.

Bilthoven, 24 juli 2004 Aanvankelijk was het idee om de DE2-stellen uit te voeren als dubbeldekkervariant van de DE1. Dit vanwege de naoorlogse materiaalschaarste: voor een dubbeldekker is nu eenmaal minder materiaal nodig dan voor een tweewagenstel. Uiteindelijk heeft men van dit idee toch moeten afzien, onder andere omdat er geen geschikte motoren beschikbaar bleken te zijn voor deze relatief zware uitvoering. Bij deze artist's impression is het dan ook gebleven. Meer constructies.

Zwolle, 18 november 2005. Een van de cabines van DE1 41, toen het motorrijtuig in de werkplaats
was binnengenomen wegens een storing. Foto Gerard Mensink.

Mariënberg, 24 augustus 1995. Cabine van een gemoderniseerde DE2.

Uit "Onze treinen en locomotieven" (1966)

Dieseltreinen in Nederland. Door Carel van Gestel e.a. Uitg. de Alk, Alkmaar, derde druk 1997. ISBN 9060139755. Overzicht van alle verbrandingsmotorrijtuigen en dieseltreinstellen die in Nederland dienst hebben gedaan of nog dienst doen, inclusief die van buitenlandse maatschappijen.

Blauwe Engelen en Rode Duivels. Door Carel van Gestel e.a. Uitg. de Alk, Alkmaar, 2000. ISBN 9060131126. Dit boek is een aanvulling op "Dieseltreinen in Nederland."