Hogesnelheidstreinen

Frankfurt Flughafen, 15 augustus 2005. Een ICE1 loopt het Fernbahnhof binnen.

Bilthoven, 27 februari 2006. Thalys 4540 is op weg van Chambery naar Zwolle.
Aan boord de Nederlandse deelnemers aan de Olympische Winterspelen.

Rotterdam CS, 6 april 1996. Tijdens een open dag was onder andere dit Eurostar-treinstel te zien. Deze stellen rijden via de Kanaaltunnel van Parijs en Brussel naar London Waterloo (tegenwoordig naar London St. Pancras). Er is sprake van om de treindiensten te verlengen tot Amsterdam en York. De stellen zijn geschikt voor diverse stroomsystemen, waaronder het derderailsysteem met 750 Volt dat in het zuiden van Engeland wordt gebruikt. Het treinstel, afgeleid van de TGV, is aangepast aan het smalle Britse vrijeruimteprofiel. Let op het verschil met de Hondekop: hier kan de machinist ook opzij kijken. Bij snelle treinen laat men de zijraampjes weg, omdat de machinist anders horendol wordt.

De Eurostartreinstellen zijn geschikt voor stroomafname via de derde rail die in het zuiden van Engeland wordt gebruikt. Sinds eind 2007 rijden de treinstellen in Engeland echter over een nieuwe HSL met bovenleiding, en zijn de stroomafnemers aan de zijkant niet meer in gebruik. In Frankrijk en Engeland is de bovenleidingspanning op de HSL 25000 Volt wisselstroom, in België 3000 Volt gelijkstroom. Meer Britse treinstellen.

Praha-Holešovice, 7 maart 2008. Een kantelbaktrein van de CD, serie 680, maximumsnelheid 250 km/uur.
Dit is een Pendolino, een ontwerp van Fiat Ferroviaria (tegenwoordig Alstom). Foto Fabian Vendrig.

Amsterdam, 17 maart 2008. UIC Highspeed 2008, the 6th World Congress and Exhibition on High Speed Rail. Foto Jeroen Mooij. Rechts: Van TEE (1957) tot HST (ontwerp). Gefotografeerd in Nürnberg (2005) en Amsterdam (2008).

Amsterdam RAI, 17 maart 2008. Transrapid 09, een ontwerp dat gedacht is voor het verbinden van München Hbf met het vliegveld. Er is ook een model op ware grootte gebouwd, dat in München is te zien. In de loop van 2008 moet een besluit over de aanleg van dit monorailsysteem worden genomen.

Amsterdam RAI, 17 maart 2008. Schaalmodel van de voor de HSL-Zuid bestelde treinstellen. De aflevering van de echte treinstellen is ernstig vertraagd. Het prototype werd in deze periode getest. De trein is van het type V250 van de Italiaanse fabrikant AnsaldoBreda. Het treinstel heeft diverse bijnamen gehad, zoals Albatros en Vogelbekdier. Ik vond zelf Dodo wel een passende naam. Inmiddels is het "Fyra" gedoopt. Er bestaat trouwens een fraaie stoomloc die Albatros heet.

Op 28 april 2009, mijn verjaardag, kwam het eerste treinstel naar Nederland. Bekijk het filmpje. Op 12 mei 2009 was ik getuige van de komst van de tweede V250. Het transport reed om 18:40 langzaam door mijn achtertuin.

Watergraafsmeer, mei 2009. De eerste V250. Aan de kabels is te zien dat het om een testtreinstel gaat.

Watergraafsmeer, 13 mei 2009. De eerste V250 mocht even naar buiten. Met dit treinstel zullen uitgebreide testritten plaatsvinden. Daarna gaat het weer terug naar de fabrikant om de testapparatuur te laten verwijderen en om voorzien te worden van een interieur. Het tweede treinstel bevindt zich inmiddels ook in Nederland. Dit is wel voorzien van een interieur. Foto Willem van der Houven.

Het treinstel is ontworpen door Pininfarina, een beroemd Italiaans bureau dat veel fraaie autocarrosserieën op zijn naam heeft staan. Of die lelijke koppeling ook door dit bureau is bedacht is de vraag. Op het schaalmodel is de koppeling verborgen achter een grill, maar bij de definitieve trein zal dat niet gebeuren.

Rumelaar, 11 juli 2009. Treinstel 4806 is op weg van de Watergraafsmeer naar Eindhoven. Vanwege werkzaamheden moest het omrijden via Arnhem. Het treinstel zou proefritten gaan rijden tussen Helmond en Horst-Sevenum (dit baanvak is in de jaren vijftig ingericht voor snelheidsproeven). 's Avonds kwam het treinstel weer terug; om 20:06 reed het in volle vaart langs Blokpost Bunnik. Wat opviel is dat deze trein veel minder geluid maakt dan de ICE. Foto Richard Krol.

De V250 werd tot voor kort aangeduid als Albatros, maar de officiële naam luidt Fyra. Dat is Zweeds voor "vier"; dit slaat op de vier steden die te zijner tijd door dit materieel worden verbonden: Amsterdam. Rotterdam, Antwerpen en Brussel. Fyra spreek je in het Zweeds (net als in het Duits) uit als Fura, met de u van vuur. Lees ook dit bericht.

Eindhoven, 11 juli 2009. Fyra tijdens een proefrit. Foto Rob Quaedvlieg. Bekijk ook dit filmpje.

NRC Handelsblad, 25 maart 2009. De Italiaanse premier Berlusconi opent de hogesnelheidslijn
Freccia Rossa (rode pijl) tussen Rome en Milaan.

High Speed in the Low Lands. Uitgave van Infraspeed, Zoetermeer, oktober 2006. Niet in de handel verkrijgbaar.

In dit boek wordt de aanleg van de HSL-Zuid beschreven, bekeken door de roze bril van de aannemers BAM, Fluor, HSBC, Innisfree en Siemens. Op de eerste pagina's wordt even in de geschiedenis van de Nederlandse spoorwegen gedoken, waaronder de eerste elektrische spoorlijn (ZHESM) en de gestroomlijnde dieseltreinen uit de jaren dertig.

Een van de voor dit boek geraadpleegde bronnen is de niet geheel onbekende website www.nicospilt.com. Een presentexemplaar heb ik nooit gekregen; ik kreeg het boek toevallig in bezit toen ik op 17 maart 2008 te gast was bij UIC HIGHSPEED 2008, the 6th World Congress and Exhibition on High Speed Rail (www.uic-highspeed2008.com). Om te voorkomen dat alle brochures en hapjes werden geroofd door hobbyisten, was de toegangsprijs op 35 euro gesteld. Voor ongeveer dat geld kon je beter het hieronder beschreven boek kopen:

Hogesnelheidslijnen. Door Henry van Amstel. Uitg. Uquilair 2007. ISBN 9071513629.

Eind december 2007 ontving ik van uitgeverij Uquilair het boek "Hogesnelheidslijnen", geschreven door Henry van Amstel en enkele andere auteurs. Ik was ook uitgenodigd voor de boekpresentatie, maar daar kon ik helaas niet bij zijn. Waar had ik die eer aan te danken? Uquilair, waarmee ik weleens een dingetje heb gehad in verband met een foto uit mijn archief, staat niet bekend om het kwistig uitdelen van recensie-exemplaren.

Ik heb in elk geval gratis een dik boek, dat bovendien ook nog eens een goed boek is. Tenminste als je geïnteresseerd bent in hogesnelheidstreinen, want goed beschouwd zijn dat natuurlijk saaie treinstellen, waarvan de vorm gedicteerd is door windtunnels. Je krijgt er vaak ook weinig van te zien, tussen hun geluidschermen en in hun tunnels. En wie met zijn Noord-Europese postuur weleens in een Franse TGV heeft gezeten, heeft het voorlopig ook wel weer even gehad qua reisplezier.

Maar technisch gezien gaat het natuurlijk wel om interessante treinen. Vanwege de hoge snelheden waarmee ze rijden, 250 km/uur of meer, zijn er bijzondere voorzieningen nodig voor wat betreft de beveiliging. Normale seinen langs de baan zijn met dit soort snelheden niet mogelijk: de machinist moet via zijn instrumentenpaneel geïnformeerd worden. Daar zijn diverse systemen voor, waarvan ERTMS de laatste ontwikkeling is. ERTMS bestaat in verschillende varianten (“levels”). Voor de HSL heeft men in Nederland gekozen voor een variant die nog niet helemaal is uitontwikkeld, waardoor het veel langer duurt voordat er snelle treinen over kunnen rijden dan politici en railconsultants ons hebben voorgeschoteld.

Ook gebruiken deze treinen zeer veel energie, wat weer bijzondere eisen stelt aan de stroomvoorziening. Zo is de HSL in Nederland geëlektrificeerd met 25.000 Volt wisselstroom in plaats van de gebruikelijke 1500 Volt gelijkstroom. Deze hoge spanning vraagt om extra voorzieningen voor de veiligheid, bijvoorbeeld bij de teruggeleiding van de retourstroom naar de onderstations. Verder zijn er op verschillende plaatsen in Nederland (en België) spanningsluizen nodig op plaatsen waar het oude en nieuwe systeem elkaar ontmoeten.

De technische hoofdstukken in dit boek zijn geschreven door Iliya Vaes (ERTMS), Antoon Hermans (beveiliging TGV-verkeer) en Bart de Vet (energievoorziening). Henry van Amstel tekende voor de algemene hoofdstukken, waarin diverse landen de revue passeren. Daaronder natuurlijk Japan, die met zijn Shinkansen of “Kogeltreinen” in 1964 de primeur had. In Europa zijn onder andere Frankrijk (vanaf 1981) en Duitsland (vanaf 1991) actief op dit gebied.

De Franse TGV stond model voor de Thalys, die onder andere ook in België en Nederland is te zien. Van de Thalys bestaan twee varianten: eentje die sterk lijkt op de klassieke TGV (spitse neus, gedeelde ruiten in de machinistencabine) en eentje met een iets rondere neus en één grote ruit. Het eerste type wordt aangeduid met de afkorting PBA, het tweede type met PBKA, waarbij de letters verklaren in welke landen de treinstellen kunnen rijden: Parijs, Brussel, Amsterdam, Keulen. De PBKA-stellen zijn overigens niet welkom op de Duitse Neubaustrecke, omdat ze daarvoor te weinig energie krijgen uit 15000 Volt die daar op de bovenleiding staat.

Andere landen die in dit boek aan de orde komen zijn België (doorgangsland van Franse en Duitse treinen), Engeland (waaronder de Eurostar, een voor het Engelse profiel aangepaste TGV), Spanje (HSL op normaalspoor, terwijl de rest van het net breedspoor is), Italië, Zuid-Korea, Taiwan, plus een hoofdstuk waarin kort diverse andere landen worden behandeld. In dit boek tel je pas mee vanaf 250 km/uur, vandaar dat bijvoorbeeld Zwitserland (Bern-Olten, 200 km/uur, maar wel met echte HSL-treinstellen) in het boek niet wordt genoemd.

Veel aandacht wordt in het boek besteed aan de HSL-Zuid, de hogesnelheidslijn van Amsterdam via Rotterdam en Breda naar Antwerpen, die maar moeizaam op gang wil komen. Er is ooit ook sprake geweest van een HSL-Oost, die een hogesnelheidsverbinding van Amsterdam via Utrecht en Arnhem met Duitsland zou moeten opleveren. De auteur, die bij beide projecten betrokken is geweest, betreurt het dat de HSL-Oost door de politiek is afgeblazen, al zou deze lijn nooit rendabel te krijgen zijn. Maar dat is volgens hem niet de enige reden om een HSL aan te leggen: zo’n lijn heeft ook een symbolische waarde.

Maar er zullen belastingbetalers zijn die het voorlopig met de HSL-Zuid – en met de Betuweroute for that matter – wel eventjes genoeg vinden. Om maar te zwijgen van uw webmeester, die waarschijnlijk zijn blokpost kan afbreken als de HSL-Oost er ooit nog eens komt.

Japan nam in 1964 de eerste hogesnelheidslijn in dienst. Frankrijk volgde in 1981 en Duitsland weer tien jaar later. In dit boek worden zowel de geschiedenis als de actuele stand van de moderne hogesnelheidslijnen in de wereld behandeld. Zowel infrastructuur als materieel komen uitgebreid aan de orde.

Bullet Trains.. Door Brian Solomon. MBI Publishing Company, 2001. ISBN 0760307687. Het Japanse woord Shinkansen betekent Bullet Train (kogeltrein). Op het omslag staat een Shinkansen "Hikari", het oudste model uit 1964. In het boek komen ook allerlei andere snelle treinen voorbij, zoals de TGV en de ICE, maar we zien zelfs een foto van de gestroomlijnde "Mallard", die in 1938 het snelheidsrecord voor stoomlocomotieven vestigde.

Die schnellsten Züge.. Door Jane Collins. Umschau Verlag, 1979. ISBN 3524810012. Dun boek, maar ze staan er allemaal wel zo'n beetje in. Op het omslag een Class 253-treinstel van British Rail, de Intercity 125 uit 1976.

64 minuten in 3 seconden, de hogesnelheidslijn door Nederland. Uitgeverij 010, Rotterdam 2002. ISBN 9064504563. Foto's van Nico Bick en Ralph Kämena.

De reis over de HSL duurt over het Nederlandse traject 64 minuten. Dit boek is een flipboek: iedere fotopagina laat één minuut van de reis zien. In drie seconden flitst deze reis als in een film voorbij, aldus de uitgever. Maar je kunt het boekje, dat voor 4,95 werd verramscht via De Slegte, ook rustig bekijken.

360º HSL-Zuid. Panoramafoto's van Siebe Swart, gemaakt tijdens de aanleg van de HSL-Zuid. Uitgegeven door Rijkswaterstaat in juni 2007.

De HSL-Zuid loopt van Amsterdam naar de Belgische grens. Het nulpunt van de kilometertelling bevindt zich in Rotterdam. Zowel tot Amsterdam (het noordelijke deel) als tot de Belgische grens (het zuidelijke deel) loopt de kilometeraanduiding dus omhoog. De HSL-Zuid wordt zo genoemd omdat er op de tekentafels ook een HSL-Oost heeft gelegen: een lijn van Amsterdam via Arnhem naar Duitsland.

Zie ook het thema Panoramafoto's.

HSL-Zuid. "Op de millimeter nauwkeurig." Uitgegeven door Rijkswaterstaat HSL-Zuid, juni 2007, 35 minuten.

Nederland krijgt via de HSL-ZUid een aansluiting op het Europese net van hogesnelheidslijnen. Hierover worden reizigers straks met een maximumsnelheid van 300 kilometer per uur direct van Amsterdam via Schiphol en Rotterdam naar Antwerpen, Brussel en Parijs gebracht. Het nieuwe tracé is 125 kilometer lang en hiervan is 85 kilometer hogesnelheidsspoor. Door de jaren heen heeft de camera de werkzaamheden gevolgd, van Amsterdam tot de Belgische grens.

vorige       start       omhoog