Spoorkaarten

Spoorkaart uit 1889. De lijnen van de HIJSM zijn rood getekend, de lijnen van andere spoorwegmaatschappijen zwart. Winterswijk was toen een belangrijk spoorwegknooppunt in de verbinding met Duitsland. Een andere HIJSM-verbinding met Duitsland liep van Amsterdam via Amersfoort, Kesteren en Nijmegen. De spoorlijn van Boxtel naar Goch was van de NBDS, die boottreinen liet rijden van Vlissingen naar Duitsland. De lijn Utrecht-Zwolle-Kampen was van de NCS. De NRS bezat de lijnen Amsterdam-Utrecht-Arnhem en Rotterdam/Den Haag-Utrecht. De meeste andere spoorlijnen werden geëxploiteerd door de SS. De kaart komt uit het gedenkboek 1839-1889 dat verscheen bij het 50-jarig bestaan van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij.

Übersichts-Karte, in 1895 uitgegeven door de Verein Deutscher Eisenbahn-Verwaltungen. In deze vereniging werkten de Duitse spoorwegen samen, maar pas in 1920 werden ze samengevoegd tot Deutsche Reichsbahn (DRB).

Op deze uitvouwbare kaart is het spoorwegnetwerk weergegeven van Scandinavië tot Zwitserland en Roemenië. Klik hier voor het gedeelte met Nederland, België en het westen van Duitsland.

Met dank aan Willfried Pätzke,
www.eggolsheimer-eisenbahn.de.

Een kaart uit de tijd dat het Nederlandse spoorwegnet nog steeds aan het groeien was, tussen 1910 en 1914. Niet alle spoorlijnen staan op deze kaart, zoals de Haarlemmermeerlijnen (geopend vanaf 1912) en de lijn Gouda-Schoonhoven (geopend in 1914). Repro uit een zakatlasje, collectie Govert Schipperheijn.

Spoorkaart uit 1934. Nederland was toen op zijn hoogtepunt, wat betreft de hoeveelheid spoor- en tramlijnen. Maar de concurrentie op rubberwielen was in aantocht. De Afsluitdijk was twee jaar eerder gereed gekomen. Op deze dijk was ruimte gereserveerd voor een spoorlijn, maar die is nooit aangelegd. In plaats daarvan heeft men later de autoweg verbreed. Kaart uit de collectie van Bas Jantzen.

Spoorkaart Benelux uit het NS-spoorboekje, jaren 60.

Spoorkaart 1999. Vroeger werden kaarten zo veel mogelijk op schaal getekend. Dat is veranderd onder invloed van het beroemde ontwerp dat Harry Beck in 1933 maakte voor de plattegrond van de Londense metro. Zie ook de boekbeschrijving onder aan deze pagina.

Schema van het Nederlandse spoorwegnet anno 2005. Zie het thema Procesleiding op het spoor.

Tariefeenhedenkaart van Nederland, 10 december 2006.

Grotere versie: www.nicospilt.com/pdf/Spoorkaart_2007.pdf

ProRail heeft in januari 2008 een “Spoorkaart van Nederland” uitgegeven op de schaal 1:300.000 in meerkleurendruk. Als ondergrond is een wegenkaart van Nederland schaal 1:250.000, uitgave 2004 van de Topografische Dienst Kadaster gebruikt. Het copyright berust bij ProRail en voor de ondergrond bij de Dienst Kadaster. Als uitgangssituatie is de situatie van de spoorinfrastructuur van eind 2007 genomen. De legenda van de kaart biedt uitgebreide informatie. Naast de spoorlijnen in allerlei variaties (geëlektrificeerd of niet, enkel-, dubbel- of meersporig, museumspoorweg en lightrail) wordt ook de functionaliteit van de stations en het spoor alsmede de diverse voorzieningen (rangeerstation, emplacement, revisie- of onderhoudsbedrijf, laad- en losplaats voor goederen) goed in beeld gebracht. Onderscheid in de vervoerders en exploitanten van de spoorlijnen wordt in kleur aangegeven. Betuweroute, Hanzelijn en HSL Zuid staan er eveneens op. Tenslotte wordt in uitsnedes de railinfrastructuur rond Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht vergroot weergegeven.

De kaart is te downloaden via: www.prorail.nl/Publiek/Spoorkaart/Pages/

Spoorwegmuseum, 5 september 2009. Hier woon ik!

Utrecht Lunetten en Utrecht Maliebaan.

Het lijnennet van de Köln-Bonner Eisenbahn (KBE) in 1970.

Het lijnennet van de Harzer Schmalspur-Bahnen (HSB) anno 2004.

Tramwegen in Nederland

Atlas van de tramwegen in Nederland. Wyt, Rotterdam 1973. ISBN 9060075285. Aanvulling op de 31 delen van de serie Trams en tramlijnen.

Klik hier voor een deel van de inhoud (vier kleurenkaarten).

De railverbindingen tussen Hilversum en Amsterdam. In rood het net van de Gooische Stoomtram. De lijn van Hilversum naar Amsterdam Weesperpoort liep min of meer parallel aan de Oosterspoorlijn van de HIJSM. De zijtak naar het station Naarden bestond nog niet toen deze kaart werd getekend. Linksonder de Rijnspoorweg die Amsterdam Weesperpoort met Utrecht en Arnhem verbond.

Metrokaarten van de wereld. Door Mark Ovenden. Uitgeverij Terra Lannoo, Arnhem 2006. ISBN 9058975835.

Vroeger werden kaarten zo veel mogelijk op schaal getekend. Dat is veranderd onder invloed van het beroemde ontwerp dat Harry Beck in 1933 maakte voor de plattegrond van de Londense metro. Duidelijkheid staat voorop, de schaal is niet meer doorslaggevend. Dat maakt het mogelijk om in gebieden waar veel stations dicht bij elkaar liggen de kaart duidelijker te maken. De keerzijde hiervan is dat het bijvoorbeeld in Londen gebeurt dat toeristen een ingewikkelde reis per metro maken, tussen twee stations die op een minuut lopen van elkaar verwijderd zijn. In dit boek worden honderden voorbeelden gegeven van kaarten die in de stijl van Harry Beck zijn gemaakt.

Brief in VPRO-gids 25, 21-27 juni 2008.

Das Berliner U- und S-Bahnnetz. Door Alfred B. Gottwaldt. Uitg. Transpress, 2007. ISBN 9783613713048. Eine Geschichte in Streckenplänen von 1888 bis heute.

Berlijn kende aanvankelijk alleen een flink aantal kopstations, van elkaar beconcurrerende spoorwegmaatschappijen. Om goederen en militair materieel te kunnen overbrengen, werden deze stations door middel van een ringlijn met elkaar verbonden. Twee van de vier sporen van deze ringlijn zijn het domein van de S-Bahn (Stadtschnellbahn). Dwars door de stad, van oost naar west, loopt ook een spoorlijn, met roemruchte stations als Berlin Zoo en Alexanderplatz. Behalve de S-Bahn is er de U-Bahn, die grotendeels ondergrons loopt. In dit boek wordt de geschiedenis van Berlijn beschreven aan de hand van de ontwikkeling van deze twee netten, inclusief de bijzondere periode waarin Berlijn in twee zones was verdeeld.

vorige       start       omhoog