Spoorwegmuseum vanaf 2020

Model van het Spoorwegmuseum in kerstsfeer. Gefotografeerd in tuincentrum Intratuin in Utrecht, op 4 november 2019. Het model was in het tuincentrum en bij het museum ook te koop: oorspronkelijk 130 euro, daarna 40 euro (daar heb ik het voor gekocht) en uiteindelijk 19,90 euro. Zie ook mijn kerstkaart hieronder, waar ook de Dom en de (sterk afgeprijsde) Winkel van Sinkel op staan die ik bij Intratuin kocht.

Het team van “Langs de rails” wenst je een voorspoedig 2020. (Klik op foto voor vergroting.)

Utrecht, 9 januari 2020. Ons team nam een kijkje bij de nieuwste aanwinst van het Spoorwegmuseum: een betonnen schuilhut. Deze stond eerder langs het spoor tussen Baarn en Hilversum. Lees hier meer over.

Spoorwegmuseum, 9 januari 2020. Bij de beeldentuin van het Spoorwegmuseum is ook dit half ingegraven beeld te zien. Het is een versiering die bij de rondrijdende kindertrein hoort, geen echt monument dus (maar dat wordt het uiteindelijk vanzelf).

Spoorwegmuseum, januari 2020. In de collectie van het museum bevinden zich diverse vaandels. Die hingen ooit op verschillende plaatsen in het museum aan de muur, maar tegenwoordig zijn ze opgeborgen in het depot. Dit vaandel uit 1912 van de Spoorweg-Onthouders-Vereeniging (SOV) werd er op verzoek even uitgehaald. Foto Pieter Lagas.

Utrecht, 5 maart 2020. Treinstel 273 verlaat het Spoorwegmuseum. Het is op weg naar Horst-Sevenum ter gelegenheid van de opening van de railverbinding met Greenport Venlo. In de achtergrond woning 47B, een van de vier spoorwoningen die hier vroeger stonden (47 A t/m D) en waarvan er nog twee over zijn. Foto Rob van der Woude.

Moesman en de spoorwegen (tentoonstelling 2020)

Joop Moesman (1909-1988) was een Utrechtse surrealistisch schilder. Van zijn werk als kunstschilder kon hij niet rondkomen, vandaar dat hij een baan had bij de NS. Zelf zei hij daar over: “Ik ben geen spoorwegambtenaar die voor zijn plezier schildert, maar een schilder die voor zijn verdriet aan het spoor is”.

Zijn werk bestond uit het tekenen van dienstregeling-grafieken, maar zijn werkgever maakte regelmatig gebruik van zijn artistieke talenten. Zo maakte Moesman menukaarten bij jubilea en afscheidsdiners. Ook is hij de ont­werper van het bekende TEE-logo. Hij ontwierp ook een nieuw logo voor NS, maar die koos uiteindelijk voor het vishaak-logo van Gert Dumbar uit 1968.

De schilderijen die Moesman in zijn vrije tijd maakte hebben niets met de spoorwegen te maken. De enige uitzondering is het grote portret dat hij in 1943 maakte van zijn baas Gustav Giesberger, chef Dienstregelingen. Giesberger staat daar op met in zijn hand de door hem ontwikkelde eerste ‘starre’ dienstregeling. Het schilderij hangt in de opstelling ‘Kinderen van Versteeg’ waar het Spoorwegmuseum de rol van de NS in de Tweede Wereldoorlog belicht. Tijdens de oorlog was Giesberger de belangrijkste contactpersoon van NS voor de Duitse bezetter.

In 1968 ging Moesman met pensioen, maar hij bleef betrokken bij het spoor. Voor het Spoorwegmuseum inventariseerde hij de postzegelcollectie. Zijn ‘Verslag van de Honorair Conservator voor de Postcollectie’ is te zien in een vitrine bij de bibliotheek van het museum. Tot eind mei 2020 toonde het Spoorwegmuseum tekeningen en foto’s uit de tijd dat Moesman voor NS werkte. Meer informatie.

MoesMánia2020

Aan het andere werk van Moesman werd aandacht besteed op diverse locaties in Utrecht, waaronder het Centraal Museum. De culturele manifestatie MoesMánia2020 vond plaats tot en met 24 mei 2020. Meer informatie.

Een wandeling door de tentoonstelling in het Spoorwegmuseum, op 18 augustus 2020. Meer over turquoise rijtuigen.

Spoorwegmuseum Utrecht, 18 augustus 2020. Drie generaties treinneuzen.

Spoorwegmuseum, 18 augustus 2020. Loc 3737 zal volgens het bord nooit meer rijden.

Een foto van Jan Bonthuis, op verzoek van de Vrienden van het Spoorwegmuseum door mij turquoise ingekleurd. Mede dankzij de Vrienden kon de RD 7659 van het Spoorwegmuseum in de oorspronkelijke staat worden teruggebracht. Op de foto staat RD 7651, op 16 januari 1951 in Utrecht (collectie Stichting NVBS-Railverzamelingen).

Spoorwegmuseum, 18 augustus 2020. Inventaris van restauratierijtuig RD 7659. Links verschillende sluitborden, rechts twee soorten stoomkoppelingen. De onderste is de Nederlandse versie, de bovenste is de Duitse/internationale.

Spoorwegmuseum, 18 augustus 2020. In de RD 7659 zit ook een telefooncel met zwart bakelieten wandtoestel. Telefoneren tijdens de rit was er niet bij: het toestel moest op een station op een telefoonnet worden aangesloten.

Spoorwegmuseum, 18 augustus 2020. Ons team nam een kijkje in rijtuig RD 7659 tijdens de tentoonstelling Tosti's Truffels Treinen. Zie ook het filmpje hieronder.

Een wandeling door de tentoonstelling in het Spoorwegmuseum, op 18 augustus 2020.

Wereld 3 in het Spoorwegmuseum

De "wereld" waarin twee stoomlocs staan ingemetseld, is ontworpen door een decor­ontwerpster van de NOS. Ik heb een dvd waarop je haar tevreden ziet rondlopen, alles rustig bekijkend. Ze geeft er totaal geen blijk van dat de bezoekers dat niet kunnen. Die worden in het donker in een karretje rondgereden, en krijgen af en toe een paar seconden lang de tijd om iets in zich op te nemen, voordat het licht weer uitgaat. Net als de televisie zeg maar.

Dit filmpje van een rit door het duister heb ik op 18 september 2010 opgenomen met een infraroodcamera. Aan het eind klinkt een Wilhelm Scream.

Wereld 3 is vanwege technisch onderhoud enkele weken gesloten geweest. Tegelijk vond daarbij een “belevings­upgrade” plaats waarbij de verhaallijn wordt verduidelijkt, aldus het museum, "omdat het overgrote deel van de bezoekers deze niet of onvoldoende herkent". Maar dat zei ik in 2005 dus al. Sinds 7 december 2020 is deze attractie weer te bezoeken.

Den Dolder, 13 maart 2021. Vanaf het ecoduct zien we loc 1768 van het Spoorwegmuseum met drie restauratierijtuigen die terugkeerden naar Duitsland. Foto Jan Post.

Den Dolder, 16 maart 2021. Vanaf dezelfde plek zien we dezelfde loc met twee Belgische en twee Nederlandse rijtuigen op weg naar Roosendaal. De trein rijdt over de aftakking naar Baarn. Filmbeeld.

Den Dolder, 16 maart 2021. Na een mars met volle bepakking door het Dolderse oerbos, bereikte het team van Langs de rails het ecoduct over de spoorlijnen naar Amersfoort en Baarn. Na het opstellen van onze camera's was het wachten op de dingen die komen zouden. Ons geduld werd beloond: precies volgens dienstregeling passeerde loc 1768 met vier rijtuigen onze lenzen, op weg van het Spoorwegmuseum naar Roosendaal.

De twee Belgische restauratierijtuigen uit deze trein keerden terug naar hun thuisland, na maandenlang in het Spoorwegmuseum te hebben gestaan. Ook daar is trouwens nog een hartstikke leuk filmpje van.

Utrecht, 30 mei 2021. Motorpost 3029 van de Stichting 2454 CREW en 3031 van het Spoorwegmuseum zijn uit het museum vertrokken voor een ritje Amersfoort, Apeldoorn, Deventer, Zutphen, Arnhem (kopmaken op Ahb), Nijmegen, Den Bosch, Eindhoven, Blerick. Ze passeren hier de voormalige halte Biltstraat (Utb). Filmbeelden.

Utrecht, 30 mei 2021. Wie staat daar in het spoor bij de Biltstraat? De Spot the Webmaster Award gaat deze keer naar Etienne Blaas.

Eindhoven, 30 juli 1970. Loc 1501, nog maar kort in dienst, is op weg met een trein van Den Haag naar Venlo.

Ons team mocht op 1 juli 2021 een kijkje nemen in het depot van het Spoorwegmuseum in Blerick.

Op vrijdag 27 augustus 2021 filmde ons team een dag lang de belangrijkste treinen die langs de blokpost in Bunnik kwamen. Onder andere treinstel 273 van het Spoorwegmuseum, dat een conditierit door het land maakte. Een tyfoongroet zat er deze keer niet in.

Replica van eerste trein in Nederland voor groot onderhoud naar Hoorn

In 1938 liet NS, ter ere van het 100-jarig bestaan van de spoorwegen in Nederland, een replica bouwen van de eerste stoomlocomotief die in Nederland gereden heeft. De Arend is sindsdien een van de topstukken van het Spoorweg­museum in Utrecht. De stoomlocomotief is rijvaardig en rijdt in de zomermaanden maandelijks ritjes over het museumterrein.

De echte Arend, gebouwd in Engeland, reed op 20 september 1839 de eerste officiële treinrit van Nederland tussen Amsterdam en Haarlem. In 1857 werd deze loc gesloopt. Voor het 100-jarig bestaan van de spoor­wegen in Nederland liet NS in de Centrale Werkplaats Zwolle een replica bouwen. In de zomer van 1939 reed deze replica rondjes over het tentoonstellingsterrein dat voor de viering van het eeuwfeest van de spoor­wegen op het Frederiksplein in Amsterdam was ingericht. Voor tien cent konden mensen een ritje van twee rondes meerijden.

De replica van De Arend rijdt tot de dag van vandaag nog ritjes over het museumterrein van het Spoorweg­museum. Om dit te kunnen blijven doen is groot onderhoud van de ketel nodig, in combinatie met het wettelijk verplichte ‘nagelgat-onderzoek’ dat iedere 80 jaar moet worden uitgevoerd. Dat houdt in dat de klinknagels van de ketel worden verwijderd en onderzocht en nieuwe worden teruggeplaatst. Voor dit onderzoek moeten de vlampijpen worden verwijderd. Dit specialistisch werk wordt uitgevoerd door de experts van de Museumstoomtram Hoorn-Medemblik in de werkplaats van het rijdende museum in Hoorn.

De locomotief gaat op maandag 20 september 2021 voor groot onderhoud naar de werkplaats van Museum­stoomtram Hoorn-Medemblik. De locomotief wordt daarvoor op een vrachtwagen getakeld en over de weg naar Hoorn vervoerd. Het museum verwacht De Arend in april 2022 weer terug.

Bron: persbericht Spoorwegmuseum, 14 september 2021. Filmpje: Nico Spilt, 16 mei 2010.

De Grote Kleine Treinencompetitie (2022)

_{André van Duin met de hoofdprijs: een gouden 1200. Foto Omroep MAX.}

Omroep MAX is op zoek naar kandidaten voor de tweede aflevering van de Grote Kleine Treinencompetitie. Ik ben ook benaderd, maar ik ben geen modelbouwer: ik laat alleen oude Märklintreinen rondscheuren op een verder bijna kale baan. Maar wie weet is het wat voor jou. Bron: oproep www.maxvandaag.nl, 26 januari 2022.

Utrecht, 4 maart 2022. Treinstel 386 koestert zich in het zonnetje op het terrein van het Spoorwegmuseum.

Utrecht, 4 maart 2022. Oersik 137 van het Spoorwegmuseum.

Op 4 maart 2022 bracht ons team weer eens een bezoekje aan het Spoorwegmuseum.

Op 31 maart 2022 reed treinstel 466 "De Karel" een rondje door het land. In Bilthoven maakte het treinstel kop en konden we het twee keer filmen. Op 1 april 2022 bracht mp 3031 van het Spoorwegmuseum een bezoekje aan Blerick. Ons team filmde de doorkomst in Utrecht Vaartsche Rijn.

Utrecht Lunetten, 6 mei 2022. Postrijtuig Pec 902, nu weer in de oorspronkelijke uitvoering als P 8502, wordt tussen 386 en 273 overgebracht naar het Spoorwegmuseum. Bekijk het filmpje.

Vijfentwintig jaar geleden kwam een einde aan een tijdperk: op 16 mei 1997 eindigde 150 jaar aan postvervoer over het spoor. Het Spoorwegmuseum in Utrecht besteedt van mei t/m november 2022 aandacht aan de bijzondere geschiedenis van de posttrein met een speciale tentoonstelling. Zie het artikel met filmpje op de site van www.rtvutrecht.nl. Met enkele bijdragen van mijn hand.

In mei 2022 kwam een eind aan de bijzondere spoorkruising bij Utrecht Blauwkapel. In dit filmpje een aantal beelden uit de lucht en vanaf de grond. Met dank aan enkele bevriende filmers.

Op 14 mei 2022 werd afscheid genomen van de bijzondere spoorkruising bij Utrecht Blauwkapel. Dat gebeurde met een paar ritten met oude treinen van het Spoorwegmuseum. In een van die treinen zat ik. Een filmverslag met een persoonlijk tintje.

"Kruip jij in die buis? Dan pomp ik de lucht eruit." Dit is kort samengevat het concept van de Hyperloop. Een ideetje van Elon Musk, de man die de brandstof die je met zijn elektrische Tesla's bespaart gebruikt om zinloze ruimtevluchten te maken. In het Spoorwegmuseum staat een model van de Hyperloop opgesteld. Daar kun je niet in. Ten eerste niet omdat het niet mag, ten tweede niet omdat het niet past: het model is op schaal 1:2 uitgevoerd. Maar dankzij een geavanceerde minicamera kunnen jullie toch een kijkje nemen in dit dit transportmiddel van de toekomst. Wij hebben er in elk geval nu al zin in! Gefilmd op 11 juni 2022 in het Spoorwegmuseum in Utrecht.

Utrecht, 23 september 2022. Van vrijdag 23 t/m zondag 25 september vond in het Spoorwegmuseum de modeltrein­expositie On traXS plaats. Het begint voor ons team bijna een traditie te worden: we springen op de tandem om een kijkje te nemen en een paar bekenden te ontmoeten.

Utrecht, 23 september 2022. Dubbeldekkerstuurstandrijtuig van het Spoorwegmuseum.

Utrecht, 19 mei 2023. Thomas was een paar dagen op bezoek in het Spoorwegmuseum.

Terwijl de "echte" Thomas buiten demonstraties gaf...

... werd het publiek binnen vermaakt met een toneelstukje en muziek.

Onder Hoogspanning (vanaf mei 2023)

Van 26 mei t/m 19 november 2023: tentoonstelling in het Spoorwegmuseum naar aanleiding van de elektrificatie van het Middennet in 1938 en de komst van de gestroomlijnde treinstellen materieel '36. Het geheel gerenoveerde treinstel 252 staat centraal in deze tentoonstelling. www.spoorwegmuseum.nl/...

Utrecht Lunetten, 21 mei 2023. Treinstel 252, ingeklemd tussen de 386 en de 273, is op weg van Blerick naar het Spoorwegmuseum.

Spoorwegmuseum, 26 mei 2023. Ons team liet de kans niet lopen om een treinstel materieel '36 van binnen te bekijken. De vorige keer was in 1969.

Utrecht, 26 mei 2023. Op het terrein van het Spoorwegmuseum zijn diverse seinen te zien. Zie jij zonder verder te lezen wat er niet klopt? Op de foto staan van links naar rechts een gewoon armsein, een rangeersein ('rouwbrief'), een stoplantaarn, een enkelvoudig vertakkingssein (twee armen), en een lichtsein met richtingaanwijzer ('koeiekop').

Spoorwegmuseum, 3 augustus 2023. Ons team bij het voormalige klapperbord uit de stationshal van Utrecht CS. Deze centrale halaanwijzer, gemaakt door de firma Krone uit Duitsland, heeft 23 jaar dienstgedaan. In oktober 2011 kwam hier een eind aan. Helaas bleek het niet mogelijk om het bord in werkende staat te presenteren in het museum. De 322 cassettes met elk 64 plastic paletten zullen we dus nooit meer horen ratelen. Hoewel: er is een app verkrijgbaar waarin dit blauwe bord figureert.

Hoe werkt een draaischijf? In het Spoorwegmuseum in Utrecht kun je dit goed zien. We filmden de gang van zaken op 3 augustus 2023.

Utrecht, 3 augustus 2023. Replica van De Arend in het Spoorwegmuseum.

Spoorwegmuseum, 15 maart 2024. Loc 9902 (ooit 1616) in Tommie en Tess-beschildering tijdens On TraXS.

Spoorwegmuseum, 15 maart 2024. On TraXS, leuk maar wel een beetje druk. Dus ook maar even buiten een luchtje geschept en een paar grappige selfies gemaakt. En dan loopt er altijd wel iemand rond die het leuk vindt om mij daar bij te betrappen. De felbegeerde Spot the Webmaster Award gaat deze maand naar Peter Eradus!

Utrecht, 24 april 2024. Opening van de tentoonstelling 'Maliebaanstation 150 jaar' met Ton van den Berg (spreekstalmeester), Leontien Lems (directeur Spoorwegmuseum), Arjan den Boer (historicus, gastconservator), Evelien Pieterse (conservator). Camera, montage en aanvullende beelden door Nico Spilt.

De tentoonstelling is t/m 1 november 2024 te zien.

Utrecht, 24 april 2024. Ook collega Fabian Vendrig van 24Trains.tv was aanwezig om een reportage te maken. Met deze foto heeft hij zich genomineerd voor de Spot the Webmaster Award.

De Oosterspoorweg Express reed tijdens de viering van 150 jaar Oosterspoorweg, op 8 juni 2024, een aantal keer tussen Hilversum, Baarn, Amersfoort en het Spoorwegmuseum. De tractie werd verzorgd door stoomloc 23 076 en door twee diesellocomotieven van de VSM. Gefilmd door Nico Spilt. Met dank aan Henk Koster en Richard Reijersen. Lees meer over deze viering.

Blokpost Bunnik en Utrecht, 12 juli 2024. In de stromende regen reed loc 1768 naar het Spoorwegmuseum met twee rijtuigen van de koninklijke trein. Rijtuig Sr 10 werd door president-directeur Wouter Koolmees overgedragen aan het museum. Tussen de bobo's van NS en het koninklijk huis was ook het team van Langs de rails aan het werk.

Bekijk het filmverslag van de officiële overdracht.

Utrecht, 20 september 2024. Een beetje zoals vroeger: twee groene treinstellen (386 en 273) op het Buurtstation. Op 12 oktober 2024 bracht ik met treinstel 386 een bezoek aan Roosendaal.

Utrecht, 23 oktober 2024. Zelfportret met station Bunnik in vroeger tijden. Foto-automaat Spoorwegmuseum.

Spoorwegmuseum, 21 maart 2025. Ons team poseert bij loc WD 70269.

Het Spoorwegmuseum maakt een statement. Foto's gemaakt op 18 augustus 2020 en 21 maart 2025.

De laatste Vriendendienst

Begin december 2025 verscheen het laatste nummer van de Vriendendienst, het ledenblad van de Vereniging Vrienden van het Spoorwegmuseum. Het blad verscheen achttien jaar geleden voor het eerst. Al die jaren verzorgde Peter van der Vlist de redactie van de Vriendendienst. Tot en met nummer 36, want de directie van het Spoorwegmuseum heeft besloten om de relatie met de Vrienden te verbreken.

In zijn voorwoord schrijft Peter dat hij de recente ontwikkelingen als onwerkelijk ervaart: "De directie heeft bij diverse gelegenheden laten weten niet meer terug te komen op het besluit en dus wordt 2026 een jaar waarin we ons moeten bezinnen op de toekomst van de vereniging. Als redacteur van de Vriendendienst denk ik dat er volgend jaar geen ruimte meer is voor een blad dat met veel plezier werd samengesteld met onderwerpen die steeds 'ons' museum betroffen. De relatie met 'mijn' museum is verbroken."

Peter memoreert ook de twee laatste projecten die mede door de Vrienden mogelijk zijn gemaakt: de inrichting van de HSM-D en de expositie Spoordieren. Hiervoor zijn bedragen van 20.000 resp. 35.000 euro overgemaakt. De opmerking van de museumdirectie dat de Vrienden goed zijn voor 'relatief kleine bijdragen' moet dus misschien worden genuanceerd, aldus Peter.

Ook de voorzitter van de Vrienden, Richard Weurding, komt in het blad terug op het besluit van de museumdirectie. Hij schrijft: "De 55-jarige samenwerking tussen Spoorwegmuseum en Vriendenvereniging werd door de museumdirectie onaangekondigd en eenzijdig verbroken. Andere koers, nieuwe doelgroepen en nieuwe 'geefkringen' vormen de nieuwe focus van het museum. De Vriendenvereniging en zijn achterban horen hier niet bij, zo viel te beluisteren."

Op 22 november 2025 vond een ledenbijeenkomst plaatst waar meer dan 100 leden aanwezig waren. Ook hier was sprake van grote verbazing en ook emotie over de onbegrijpelijke handelwijze van het museum, en over de volstrekte miskenning van de betekenis en waarde van de vereniging. "Veel onderdelen van de museumcollectie zouden niet zijn bewaard of zijn gerealiseerd zonder de Vriendenvereniging", aldus Richard Weurding.

Tijdens de ledenbijeenkomst zijn geen besluiten genomen over hoe het nu verder moet met de vereniging en met het (aanzienlijke) bedrag dat in kas is. Dat gebeurt in de loop van 2026.

vorige       start       omhoog